Κυριακή, 1 Οκτωβρίου, 2023
ΑρχικήΝάξος & Μικρές ΚυκλάδεςΟΝΑΣ - "Ναξιακά": Ετοιμος ο 12ος τόμος αφιερωμένος στον Γιώργη Προμπονά-Κότε

ΟΝΑΣ – “Ναξιακά”: Ετοιμος ο 12ος τόμος αφιερωμένος στον Γιώργη Προμπονά-Κότε

|

Ομοσπονδία Ναξιακών Συλλόγων ή πιο απλά Ο.ΝΑ.Σ. Και ο 12ος τόμος, της επετηρίδας «ΝΑΞΙΑΚΑ» είναι στα χέρια μας…

Σε κάθε τόμο, έτσι και στον 12ο, ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να μελετήσει σημαντικά πρωτο-εκδιδόμενα επιστημονικά πονήματα, τα οποία συμπεριλαμβάνονται στις μόνιμες στήλες, αλλά και νέες θεματικές ενότητες. Τακτικοί και νέοι συνεργάτες αναδεικνύουν, με τις εργασίες τους, τη δυναμική του πολιτισμού και της τοπικής παραδοσιακής κοινωνίας της Νάξου.

Ο παρόντας τόμος, εκτός των άλλων, περιλαμβάνει αφιέρωμα στη μνήμη του αλησμόνητου Γιώργη Προμπονά-Κότε, έναν ναξιώτη πηγαίο λαϊκό άνθρωπο, ανιδιοτελή, αγωνιστή της ζωής, κοινωνικά εκτιμώμενο από πάντες.

Αναλυτικά με βάση τον πρόλογο… 

Κατ’ αρχάς, κρίνουμε απαραίτητη την αναφορά μας σε μια πρωτοτυπία του, σε μια υπέρβαση των μέχρι τώρα παραδεδομένων, που σχετίζεται με την ύλη του. Τα Ναξιακά ανήκουν στην κατηγορία των ελληνικών εκείνων περιοδικών τα οποία από τα μέσα του 19ου αι. έθεσαν ως κύριο στόχο τους την τόνωση της ιδιαίτερης τοπικής ταυτότητας (της ναξιακής εν προκειμένω), την αίσθηση και τη συνείδηση μιας ιδιαί­τερης καταγωγής, μιας ξεχωριστής ταυτότητας που αντιστοιχεί σ’ έναν τόπο, την αί­σθηση του ανήκειν στη συγκεκριμένη τοπική και πολιτισμική ενότητα. Κατ’ εξαίρε­ση, λοιπόν, για πρώτη φορά, εξ αιτίας του τραγικότερου ίσως ιστορικού γεγονότος της νεώτερης Ελλάδας, της Μικρασιατικής Καταστροφής το 1922, η Γενική Συνέλευ­ση της Ο.ΝΑ.Σ., στην τελευταία της συνεδρίαση, της 11ης Δεκεμβρίου 2022, αποφάσισε ομόφωνα, κατά «παράβαση» τού παραπάνω κανόνα (της αποκλειστικά ναξιακής θεματογραφίας του τόμου), να συμπεριλάβει στον παρόντα (σε ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ) τα κείμενα των μη ναξιακού περιεχομένου εισηγήσεων της επιστημονικής διημερίδας που οργάνωσε ο Δήμος Νάξου και Μικρών Κυκλάδων (σε συνεργασία με την Ένωση Κυκλαδικού Τύπου και την Ομοσπονδία Ναξιακών Συλλόγων), στις 25 και 26 Νο­εμβρίου 2022, με τίτλο 1922-2022Εκατό χρόνια από τη Μικρασιατική ΚαταστροφήΙστορικά, λογοτεχνικά και λαογραφικά αποτυπώματά της από τις Κυκλάδες. Οι έξι από τις επτά εισηγήσεις εκείνου του διημέρου που παρουσιάζονται εδώ και οι ο­ποίες αναφέρονται στα νησιά της Άνδρου (δύο εισηγήσεις), της Τήνου, της Πάρου και της Σύρου (δύο εισηγήσεις) είναι οι εξής:

1.     Η Παναγιώτα-Ασημίνα Αλεξάνδρου στην εργασία της «ΆΝΔΡΟΣ ΚΑΙ ΚΑΘ’ Η­ΜΑΣ ΑΝΑΤΟΛΗ: ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ “Ο ΑΝΔΡΙΩΤΗΣ”, ΩΣ ΜΟΡΦΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΚΑΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΩΝ ΜΕΤΑΞΥ ΆΝΔΡΟΥ ΚΑΙ ΕΛΛΗ­ΝΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ» περιγράφει και κυρίως ερμηνεύει το πρωτογενές υλικό της ε­φημερίδας «ο Ανδριώτης» κατά το χρονικό διάστημα 1926-1929. Αν και η εφημερί­δα κυκλοφορείται τέσσερα έτη μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, εν τούτοις μέ­σα από τις σελίδες της «διαπιστώνεται η δομημένη, κοινωνικοοικονομική διαλεκτική και αλληλεγγυότητα, ως κοινωνική ισοτοπία, ανάμεσα σε Άνδρο, Μικρασία και ελ­ληνική Ανατολή εν γένει», η πολυεπίπεδη συμβολή των Ανδρίων ιδιαίτερα την πε­ρίοδο 1912-1922 αλλά και μετά το Μικρασιατικό Μέτωπο, η συλλογική μέριμνα για την οργάνωση της ζωής των προσφύγων στην Άνδρο, κ.λπ. Ως βάσιμο συμπέρασμα της συγγραφέως προκύπτει ότι η ιστορία της ελληνικής Ανατολής «έτμησε την πραγ­ματικότητα των Ανδριωτών μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, συμβάλλοντας στη συγκρότηση της νεότερης μεταξύ τους ιστορικότητας, μέσα από την εξέλιξη του κα­θημερινού».

2.     Ο Νίκος Βασιλόπουλος στην εργασία του «ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟΣ ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΔΡΟ. ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ» περιγράφει την εγκατάσταση των προσφύγων στον Συνοικισμό που δημιουργήθηκε στη Χώρα της Άνδρου μετά το 1928. Γίνεται λεπτομερής αναφορά στα οικήματά του, ο δε συγ­γραφέας στο τέλος της εργασίας καταθέτει την προσωπική του μαρτυρία.

3.     «Η ΤΗΝΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗΣ ΕΜΠΛΟΚΗΣ» τιτλοφορεί τη συμβολή του ο ιστορικός ερευνητής Κώστας Δανούσης. Περιγράφει και αναλύει «σκηνές» από την αναγγελία των ειδήσεων της αποβίβασης του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη και της καταστροφής της, από τις εκλογές Νοεμβρίου 1922, Δεκεμβρίου 1923 και του Δημοψηφίσματος του 1924, από την άφιξη των προσφύγων στην Τήνο και την υποδοχή τους, κ.λπ.

4.     Την περίπτωση της Πάρου («ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΔΟΧΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΝΣΩ­ΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟ ΤΟ 1922») αναλύει με διεξο­δικό τρόπο η Γαρυφαλλιά Γ. Θεοδωρίδου στη σχετική εργασία της. Ειδικότερα, η συγγραφέας ερευνά την πρώτη ημέρα της έλευσης των νεοφερμένων· την προέλευση των προσφύγων· τις εικόνες από την άφιξή τους στο λιμάνι της Παροικιάς και τις α­ντιδράσεις των ντόπιων στο ξάφνιασμα και στον «φόβο του αγνώστου»· τις κυρίαρ­χες βασικές έννοιες στις αφηγήσεις των αρχικών εντυπώσεων, αλλά και της πρώτης περιόδου της συνύπαρξης μεταξύ γηγενών και προσφύγων· τις αρχικές συνθήκες διαβίωσης των προσφύγων στην Πάρο· την εγκατάσταση στον νέο τόπο και τη στα­διακή ενσωμάτωσή τους· την προσφυγική μνήμη, όπως διασώθηκε στα τοπωνύμια, στα παρωνύμια, σύμφωνα με τις μαρτυρίες του περιοδικού «Παριανά»· τα ζητήμα­τα σχέσεων «Εμείς και οι Άλλοι», κ.λπ.

5.     Ο φιλόλογος-αρχαιολόγος, υποψ. Δρ Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπι­στημίου Αθηνών Ανδρέας Λαδάς βασιζόμενος (α) σε έγγραφα των Γενικών Αρχείων Κράτους και συγκεκριμένα των Αρχείων του Νομού Κυκλάδων (Α.Ν.Κ.) και (β) στον τοπικό Τύπο (της Ερμούπολης) της περιόδου 1922-1930, παρουσιάζει αναλυτικά τα μέτρα που ελήφθησαν από διάφορους φορείς της Σύρου (κρατικούς, ιδιωτικούς και διεθνείς) σχετικά με την αποκατάσταση των προσφύγων στο νησί. Θέμα του: «Η ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ  ΚΑΙ  Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΜΟΥΠΟΛΗ ΤΗΣ ΣΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΑ ΕΤΗ 1922-1929».

6.     «ΓΛΥΚΕΣ ΓΕΥΣΕΙΣ … ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ» επιγράφει την εργασία του ο Γιώργος Ναθαναήλ. Κι αυτό διότι αναφέρεται στο λουκούμι, που με τη συνδρομή των προσφύγων συνέδεσε τις δύο πλευρές του Αιγαίου και εξελίχθηκε, διαχρονικά, σε ένα από τα πιο γνωστά και αγαπημένα γλυκά των Ελλήνων, για όλες τις εποχές. Ανάμεσα στα άλλα, δίδονται στοιχεία για την ονομασία, την προέλευση, την ιστορία του λουκουμιού, την «άφιξή» του στην Ερμούπολη της Σύρου, τους πρώτους πρό- σφυγες-λουκουμοποιούς και την εδραίωση εκεί του προϊόντος. Σχολιάζεται, επίσης, η πρόσφατη επιτυχής προσπάθεια της συντεχνίας τους για την εγγραφή του προϊό­ντος στο Εθνικό Ευρετήριο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

Τα Ναξιακά τιμούν στον παρόντα τόμο έναν ναξιώτη πηγαίο λαϊκό άνθρωπο, α­νιδιοτελή, αγωνιστή της ζωής, κοινωνικά εκτιμώμενο από πάντες, εκλεκτό φίλο και συνεργάτη τους, τον αλησμόνητο Γιώργη Προμπονά-Κότε. Πέντε φίλοι και θαυμα­στές του καταθέτουν τον «πνευματικό οβολό» τους στο μικρό (αλλά σεμνό και με πολλή αγάπη δημιουργημένο) αφιέρωμα στη μνήμη του (| 13.9.2022):

Ο Λάζαρος Ν. Θεόφιλος μάς παρουσιάζει ένα κατατοπιστικό βιο-εργογραφικό του σημείωμα («ΓΙΩΡΓΗΣ ΕΜΜ. ΠΡΟΜΠΟΝΑΣ-ΚΟΤΕΣ (1931-2022)»· ο Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Ι. Κ. Προμπονάς («Ο ΚΕΡΑΜΕΙΩΤΗΣ ΥΨΙ-ΠΕΤΗΕΙΣ ΑΕΤΟΣ») αναμιμνήσκεται όμορφων στιγμών της κοινής τους «συγγενι­κής» ζωής· η Ειρήνη Χρυσοβαλάντου Κουτρέτση («ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΤΕ, ΤΟΝ ΕΥΓΕΝΗ ΚΑΙ ΘΥΜΟΣΟΦΟ ΕΞ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΣΥΓΓΕΝΗ ΜΟΥ») παρουσιάζει αποσπάσματα από την προφορική παρουσίαση του αείμνηστου  Γιώργη και δύο βιβλίων του που είχε πραγ­ματοποιήσει τον Απρίλιο του 2000 στους πρωτοετείς φοιτητές του Τμήματος Φιλο­λογίας του Ε.Κ.Π.Α. Στο αδημοσίευτο αναγνωσθέν τότε κείμενό της, τμήμα του ο­ποίου είχε την καλοσύνη να μάς αποστείλει, αποδεικνύει τον Γιώργη ως έναν μονα­δικό Ναξιώτη Κόντε της Λογοτεχνίας μας· οι Αναστάσιος και Βασίλειος Σαλτερή ε­ντοπίζουν και εξετάζουν τους δεσμούς κοινωνικής αλληλεγγύης μεταξύ ατόμων ή ο­μάδων προσώπων, όπως αυτοί καταγράφονται στο έργο του τιμωμένου. Αναλύο­νται επίσης (α) η σημασία τους για την κατανόηση των ιστορικών συνθηκών και των κοινωνικών σχέσεων στη ναξιακή κοινωνία κατά τις περιόδους στις οποίες αναφέ­ρεται ο συγγραφέας και (β) η κοινωνική ευαισθησία του, για την οποία όλοι και όλες που τον γνωρίσαμε συνηγορούμε («ΔΕΣΜΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΛΟΓΙΟΥ ΓΙΩΡΓΗ ΠΡΟΜΠΟΝΑ-ΚΟΤΕ: ΜΙΑ ΦΡΥΚΤΩΡΙΑ ΣΤΟΝ ΛΑΪΚΟ ΜΑΣ ΠΟΛΙΤΙ­ΣΜΟ»)· ο Μ. Γ. Σέργης τιμά τον Γιώργη διπλά: Με έναν θερμό ευχαριστήριο απο­χαιρετισμό («ΕΝΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΗΡΙΟΣ ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΟΝ ΓΙΩΡΓΗ ΠΡΟΜΠΟΝΑ – ΚΟ(Ν)ΤΕ») και με την παρουσίαση ενός ανέκδοτου αφηγήματός του που είχε εγ­χειρίσει στον συγγραφέα από το 2004, ως ενθύμιον τής μεταξύ τους φιλίας και αλ- ληλεκτίμησης.

Μια ακόμη απόδοση τιμής στον αείμνηστο Κότε αποτελεί η δημοσίευση εδώ, στη μόνιμη στήλη ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ, ενός γλωσσικού ενδιαφέροντος κειμένου του, σχετι­κού με τα «ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ, ΣΠΗΛΙΕΣ, ΦΑΡΑΓΓΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ…» α­πό τις περιοχές των χωριών Σαγκρίου, Δαμαριώνα και Φιλωτιού. Το είχε αποστείλει στην Μαρία Ξεφτέρη λίγες ημέρες πριν από την «αναχώρησή» του, αλλά δεν πρό-φθασε να το ιδεί δημοσιευμένο…

Η μόνιμη στήλη μας ΝΑΞΙΑΚΗ ΠΟΙΗΣΗΚΕΙΜΕΝΑ, ΠΡΟΣΩΠΑ, ΜΕΛΕΤΕΣ «έχει την τιμητική της» στον παρόντα τόμο. Όχι μόνον επειδή συγκέντρωσε τα πε­ρισσότερα παρά ποτέ άλλοτε ποιητικά κείμενα, αλλά και διότι σ’ αυτήν μάς τιμούν με την παρουσία τους οι περισσότερες νέες συνεργάτιδες και συνεργάτες μας. Στις κυρίες Ευαγγελία Βενιέρη, Ειρήνη Καστελλάνου, Μαρία Καστελλάνου που μάς έ­χουν τιμήσει αρκετές φορές στο παρελθόν με τη συνεργασία τους, προστίθενται τώ­ρα μια από τις «ιέρειες του απεραθίτικου ναού της ποίησης», η χαλκέντερη Άννα Μπαρδάνη-Ζαβιτσάνου (ας μας επιτραπεί η ειδική αναφορά, τιμής ένεκεν), η Βένια Δεληγιαννίδη, η Ευτυχία Αδειλίνη-Μουσούλη, ο Δημήτρης Αναματερός και δύο νέα «φυντάνια» που μάς εξέπληξαν ευχάριστα: Οι μαθήτριες της Γ’ τάξης του Λυκείου Τραγέας Μαρία Βιτζηλαίου και Κυριακή Κριμιτζά! Αναμένουμε  με χαρά τη συνέχιση της συνεργασίας μας με όλους/όλες τους/τις προαναφερθέντες/-σες και μάλιστα με τις νεαρές νέες συνεργάτισσές μας!

Η Υπατία με το «ΔΕΝ ΠΡΟΛΑΒΑΝ…» (αναφορά στον αείμνηστο «τελευταίο παρτιζάνο της Ευρώπης» και συγγραφέα της «Πετραίας γης» Μανώλη Γλέζο) και η Απεραθίτισσα Γαλήνη Μπαρδάνη («ΤΩΝ ΨΥΧΩ») «στολίζουν» τον τόμο με δύο εξαιρετικά κείμενά τους. Την υποενότητα της στήλης ΜΕΛΕΤΕΣ «καλύπτουν» οι Ελένη Σέργη και Μανόλης Γ. Σέργης, με μια εκτενή εργασία τους για την ποιήτρια Μιρέλλα Ναυπλιώτη («ΜΙΡΕΛΛΑ ΝΑΥΠΛΙΩΤΗ: ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΡΙΑΔΝΗ»). Σ’ αυ­τήν πραγματοποιούν πρωτίστως μια θεώρηση του ποιητικού έργου της γνωστής ποιήτριας, αλλά παρουσιάζουν επιπλέον την πολύπλευρη καλλιτεχνική (θέατρο, μουσική, τραγούδι) και άλλη δραστηριότητα που ανέπτυξε στην αγαπημένη της Νάξο.

Τέσσερις ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΝΑΞΙΩΤΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΙ τιμώνται στον τόμο μας: Οι νέοι συνεργάτες μας Α. Κωστούλα, Λ. Πετμεζάς, Ά. Τσαλουκίδου γράφουν για τον εικα­στικό Θοδωρή Κ. Νικολάκη, ο Μάνος Ελευθερίου για τον ζωγράφο Μάνο Νανούρη, η Ειρήνη Μπαρδάνη για τον ζωγράφο / σκηνογράφο του θεάτρου / εικαστικό Πα­ναγιώτη Βουγά, ενώ ο Σταύρος Σπηλιάκος μάς παρουσιάζει (πλην του βιογραφικού σημειώματος) πλήρεις καταλόγους με τη θεατρική παρουσία (σε σκηνές θεάτρων, στην τηλεόραση, στο ραδιόφωνο, στον κινηματογράφο) του αείμνηστου θεατράν­θρωπου και ποιητή Ιάκωβου Ψαρρά («ΙΑΚΩΒΟΣ ΕΜΜ. ΨΑΡΑΣ: Ο ΗΘΟΠΟΙΟΣ, Ο ΠΟΙ­ΗΤΗΣ, Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ»). Στο τέλος της εργασίας παρατίθενται «φιλικοί χαιρετισμοί» με αφορμή τον αδόκητο θάνατό του (2006).

Η στήλη ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ, ΙΣΤΟΡΙΑ, ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ φιλοξενεί έξι εργασίες, δύο από τις οποίες υπογράφονται από νέους συνεργάτες μας: Χαιρετίζουμε τη συ­νεργασία μας με τον ιστορικό ερευνητή Κ. Δανούση και την εκπαιδευτικό Κατερίνα Γλαβίνου. Ο πρώτος («Η ΝΑΞΟΣ ΣΤΑ ΤΕΛΗ ΤΟΥ Α’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ») με πηγή τα «Εγχειρίδια ειρήνης» που εκδόθηκαν στο Λονδίνο για την αντιμετώπιση των προβλημάτων της μεταπολεμικής εποχής και ειδικότερα το «Peace Handbooks, τ. III The Balkan Statespart I» (1920) που αναφέρεται στη Νάξο, καταγράφει ση­μαντικές πληροφορίες για το νησί κατά τον Μεσοπόλεμο. Η Γλαβίνου, εξ ημισείας Αγερσανιώτισσα, καταγράφει αφηγήσεις γεγονότων που συνέβησαν κατά την πε­ρίοδο της ιταλογερμανικής Κατοχής στο Αγερσανί της Νάξου, μάς δίνει δηλαδή ό­ψεις της Προφορικής Ιστορίας αυτής της τραγικής για το νησί περιόδου από το συ­γκεκριμένο χωριό. Πληροφορητές της ήταν κυρίως Αγερσανιώτες / -ισσες που βίω- σαν τα γεγονότα («ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΤΑΛΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΚΑΤΟΧΗ ΤΗΣ ΝΑΞΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΑΓΕΡΣΑΝΙ»).

Η Νάξος βρίθει καθολικών εκκλησιών. Μια τέτοια ενδιαφέρουσα περίπτωση, τον Άγιο Ιωάννη στο Φλεριότων Μελάνων, κοντά στον Κούρο και στο αρχαίο υδραγωγείο του Λύγδαμη, έναν μονόχωρο, καμαροσκέπαστο ναΐσκο, μελετά στην εργασία του ο ι­στορικός και αρχαιολόγος Θανάσης Κωτσάκης. Αν και οι γραπτές πηγές γι’ αυτόν είναι ελάχιστες, ο Κωτσάκης τον αναδεικνύει ως ένα μνημείο υψηλής αισθητικής και σπου- δαιότητας, με αξιοσημείωτα αρχιτεκτονικά και διακοσμητικά χαρακτηριστικά, πιθα­νολογεί δε πως ανήκε στην οικογένεια των δουκών Κρίσπι.

Ο Ιωάννης Χατζάκης («ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΣΤΟΝ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΚΟΣΜΟ: Η ΘΕΣΗ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΤΕΚΝΩΝ. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΔΥΟ ΑΝΕΚΔΟ­ΤΑ ΕΓΓΡΑΦΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΝΑΞΟ (17οςαι.»), στο πλαίσιο ενός ευρύτερου προγράμματος καθορισμού του νομικού πλαισίου της οικογένειας στην Νάξο (κατά την τελευταία περίοδο του Δουκάτου και κατά τον πρώτο αιώνα της οθωμανικής κυριαρχίας), μάς παρουσιάζει με αναλυτικό τρόπο τη θέση των φυσικών τέκνων(που έχουν γεννηθεί εκτός γάμου), των «αναθρεπτών» / «ψυχοπαιδιών», παλλακίδων, κ.ά. Οικογενει­ακών καταστάσεων δηλαδή που συντηρούνταν στη Νάξο (σε όλες τις βαθμίδες της κοινωνικής κλίμακας) καιμετά την ενσωμάτωσή της στην οθωμανική αυτοκρατορία, εξ αιτίας κυρίως των ιδιαίτερων ιστορικών και κοινωνικών συνθηκών που επικρα­τούσαν στο νησί, όπως η ύπαρξη ισχυρής γαιοκτητικής τάξης, οι ισχυρές θρησκευτι­κές αντιλήψεις, οι αλλεπάλληλες καταστροφές από επιδρομές εχθρών, οι περιορι­σμένες ιατρικές γνώσεις, κ.λπ. Από τη μελέτη του υλικού αποδεικνύεται ότι στη Νά­ξο τα φυσικά/νόθα παιδιά δεν απέκτησαν μεν νομικά δικαιώματα έναντι των πα­τέρων τους, αλλά φαίνεται πως αντιμετωπίσθηκαν χωρίς ιδιαίτερες προκαταλήψεις από την κοινωνία.

«ΝΑΞΙΑΚΗ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ» επιγράφει ο Αντώνης Τζιώτης το δη­μοσίευμά του, σκοπός του οποίου, όπως γράφει, δεν είναι «να αχθούμε σε αναλυ­τικές καταγραφές προσώπων και καταστάσεων της ελληνικής μικρασιατικής ιστο­ρίας και ζωής», αλλά η παράθεση των στοιχείων εκείνων που καταδεικνύουν τον στενό δεσμό Μικράς Ασίας και Νάξου και κυρίως της Νάξου με την γη της Ιωνίας. Έναν δεσμό που έχει την αφετηρία του στο βάθος του παρελθόντος.

Ο τακτικός μας συνεργάτης Γιώργος Μανωλάς (ο Blogger ΟΡΕΙΝΟΣ ΑΞΩΤΗΣ) στο νέο του ιστορικό σημείωμα δημοσιεύει στοιχεία για 84 νέους Αξώτες που σκοτώθη­καν, εκτελέστηκαν ή εξαφανίστηκαν κατά την τραγική εμφύλια διαμάχη της περιό­δου 1944-1949 (και λίγο μετά). Τα περισσότερα στοιχεία προέρχονται από τα αρ­χεία του Στρατού, δηλαδή οι περισσότεροι ήταν στρατιώτες του Εθνικού Στρατού ή ανήκαν στις υφιστάμενες τότε Δυνάμεις Ασφαλείας. Από την πλευρά της Αριστεράς, τα στοιχεία είναι ελάχιστα, άρα δεν γνωρίζουμε επακριβώς πόσοι και ποιοι νέοι Ναξιώτες χάθηκαν συνολικά («ΑΞΙΩΤΕΣ ΠΕΣΟΝΤΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΜΦΥΛΙΟ, 1944-1949»).

Επτά εργασίες συμπεριλάβαμε στη στήλη ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ, ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΗ ΥΛΗ και μία στη συμπληρωματική της ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ, αυτήν ενός ακόμη νέου συ­νεργάτη μας, του Τάσου Αναστασίου, με θέμα «Η ΝΑΞΟΣ ΣΤΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ». Ο Α­ναστασίου, βασιζόμενος στη μακρόχρονη βιωματική του εμπειρία στα νησιά των Κυ­κλάδων, αποτυπώνει αδρά τις ανησυχίες μεγάλης μερίδας της τοπικής κοινωνίας σχετικά με την τρέχουσα εξελικτική πορεία των νησιών, και ειδικότερα της Νάξου, εξ αιτίας του αναπτυσσόμενου ραγδαία «υπερτουρισμού» και των συνεπειών του.

Η Ελένη Γιαννούλη ασχολείται με την υφαντική στ’ Απεράθου, αυτήν την παρα­δοσιακή τέχνη που ενσωματώνει υλική και άυλη κληρονομιά, αλλά κυρίως με την α­ξιοποίησή της, ως μιας εναλλακτικής μορφής κοινωνικής συγκρότησης και οικονο­μικής ανάπτυξης, που μπορεί να συμβάλει δυναμικά στον μετασχηματισμό της απεραθίτικης κοινωνίας, και μάλιστα στο διευρυμένο πλέον πλαίσιο των δυνατοτή­των που παρέχει και η εφαρμογή της Διεθνούς Ευρωπαϊκής και Εθνικής νομοθεσίας. Είναι γνωστές οι αναπτυξιακές πολιτικές που έχουν δώσει έμφαση στην λεγόμενη «ενδογενή ανάπτυξη». Ο Χειροτεχνικός Συνεταιρισμός Γυναικών Απεράθου (1987) που λειτουργεί μέχρι σήμερα με μεγάλη επιτυχία αποτελεί το αναλυτικό παράδειγ­μα της συγγραφέως.

«Η ΠΑΡΛΑΤΑ ΤΟΥ 2023 ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΤΥΡΙΝΗΣ ΣΤ’ ΑΠΕΡΑΘΟΥ» αποτελεί τη συμβολή στην Επετηρίδα μιας ακόμη νέας συνεργάτιδάς μας, της Απεραθίτισσας εκπαιδευτικού Σοφίας Γιακουμή. Μετά από ένα σύντομο κατατοπιστικό εισαγωγι­κό σημείωμα για το έθιμο της Παρλάτας στ’ Απεράθου, παρουσιάζεται το κείμενο που εκφωνήθηκε την Τυρινή Κυριακή του 2023 στην Πλάτσατου χωριού.

Η φιλόλογος – εκπαιδευτικός Μ.Δ.Ε. στη Διαπολιτισμική Εκπαίδευση Ιωάννα Δρυ («ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Μ. ΔΗΜΗΤΡΟΚΑΛΛΗΣ. ΤΟ ΓΚΑΡΣΟΝΙ ΤΟΥ ’40 ΣΤΗ ΝΑΞΟ. ΕΙΚΟ­ΝΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΤΗΣ ΝΑΞΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ») μάς παρουσιά­ζει όψεις της κοινωνίας της Χώρας Νάξου κατά τον Μεσοπόλεμο, όπως αυτές ανα­παριστάνονται στο αυτοβιογραφικό αφήγημα «Το γκαρσόνι του ’40 στη Νάξο» του λαϊκού δημιουργού Εμμ. Μιχ. Δημητροκάλλη. Στην αφήγησή του, μέσα από τη δική του προσωπική περιπέτεια, «ζωγραφίζεται» η Χώρα με τους διάφορους ανθρώπι­νους τύπους και χαρακτήρες, μαρτυρία πολύτιμη, καθώς οι πηγές και οι μελέτες που έχουν έως τώρα δημοσιευθεί σχετικά με τη ζωή στη Νάξο την ίδια περίοδο είναι πε­ριορισμένες.

Την αυτοφυή χλωρίδα της Απειράνθου παρουσιάσει σε (εξαντλητική) εκτενή της εργασία η Τασία Δεουδέ. Η σειρά που καταγράφονται τα φυτικά είδη (όπως αυτά συναντώνται στην δόκιμη ποίηση συγχωριανών της απεραθιτών ποιητών) είναι αλ­φαβητική, με βάση τη λαϊκή ονομασία τους. Έπεται η επιστημονική τους ονομασία, το γένος, το είδος και η οικογένεια που ανήκουν (στη λατινική γλώσσα φυσικά). Α­ναφέρεται το όνομά τους στην ντοπιολαλιά, όπου υφίσταται, είτε αναφέρεται σε κά­ποιον στίχο είτε όχι. Κάθε αναφορά σε φυτό συμπληρώνεται με λίγα ενδεικτικά σχό­λια για τις ιδιότητές του και τη χρηστική του αξία στον βίο των παλαιότερων και των σύγχρονων Απεραθιτών («Η ΑΥΤΟΦΥΗΣ ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΑΠΕΙΡΑΝΘΟΥ ΣΤΟΥΣ ΣΤΙ­ΧΟΥΣ ΤΩΝ ΠΟΙΗΤΩΝ ΤΗΣ»).

Στο Γλινάδο των μεταπολεμικών δεκαετιών μάς μεταφέρει η κάτοχος Μεταπτυ­χιακού Διπλώματος Βυζαντινής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Ελισάβετ Χε­ρουβείμ [«ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΓΛΙΝΑΔΟΥ (ΤΩΝ ΔΕΚΑΕΤΙΩΝ 1950 ΚΑΙ 1960) ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΙΣ Α­ΦΗΓΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΤ. ΔΡΗ»]. Η εργασία της βασίζεται σε μια συνέντευξη που τής παραχώρησε ο Γλιναδιώτης Ομότ. Καθηγητής της Σχολής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου Μα­νόλης Αντ. Δρης. Αναπαριστάνονται σ’ αυτήν όψεις του «παραδοσιακού» λαϊκού πολιτισμού, της κοινωνικής και της σχολικής ζωής στο Γλινάδο κατά τις δεκαετίες 1950 και 1960, όπως τις βίωσε ο πληροφορητής της κατά τα πρώτα 17 έτη της ζωής του, πριν αναχωρήσει για τις σπουδές του στην Αθήνα.

Η Νηπιαγωγός Ειρήνη Κύλη-Μανιού συνάντησε την Φιλωτίτισσα, 99 χρόνων, Κα­τίνα Γεωργίου Σουλή (σύζυγο Υψηλάντη, 1922-2022, λίγο πριν αναχωρήσει για το αιώνιο ταξίδι της) και κατέγραψε για μάς εδώ ποιήματα που τής απήγγελνε η θα­λερή γερόντισσα με θέμα «Η πατρίδα» («Η Πατρίδα με κεφαλαίο Π, όχι η πατρίδα η κόκκινη, η μπλε ή η πράσινη», όπως διευκρινίζει η συγγραφέας). Οι στίχοι που κα­τέγραψε δεν είναι δικοί της, προέρχονται από τα παιδικά της ακούσματα στο σχο­λείο και από τα διαβάσματά της σε κάθε έντυπο που έβρισκε μπροστά της, γεγονός που αναδεικνύει τον απώτερο και κύριο σκοπό της δημοσίευσή τους. Ενδιαφέροντα είναι τα ερωτήματα που διατυπώνει στο τέλος της εργασίας της η Κύλη («ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΟΙΗΤΙΚΕΣ ΕΝΘΥΜΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΦΙΛΩΤΙΤΙΣΣΑΣ ΚΑΤΙ­ΝΑΣ Γ. ΣΟΥΛΗ, 1922-2022)».

Ο αειθαλής Δημήτρης Αγγελής καταγράφει τα Δημοτικά Σχολεία του χωριού του Σαγκρίου, τον χρόνο της λειτουργίας τους, τους χώρους στους οποίους στεγάστη­καν, τους διδάξαντες εκπαιδευτικούς. Αναφέρονται ιδιαιτέρως εκείνοι/εκείνες των οποίων η παρουσία λειτούργησε με τρόπο καταλυτικό στη ζωή των μαθητών. Η πα­ρουσίαση των σχολείων γίνεται με βάση τη χρονική περίοδο έναρξης της λειτουργίας τους. Στο δεύτερο μέρος της εργασίας ο Αγγελής αναφέρεται στην επιλογή της πρό­σφατης σχετικά πρόσθετης ονομασίας («Γεώργιος Ι. Μαϊτός») του σχολείου Σα- γκρίου («ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΣΑΓΚΡΙΟΥ ΝΑΞΟΥ»).

Σε παλαιότερο άρθρο του με τίτλο «Περίγραμμα της αυτοδιοικητικής ιστορίας της Κωμιακής (Κορωνίδας) Νάξου» ο Λάζαρος Ν. Θεόφιλος παρουσίασε την εξελι­κτική πορεία του θεσμού της Τοπικής Αυτοδιοίκησης της Κορωνίδας (Κωμιακής) Νάξου. Τότε, είχε επισημάνει την αδυναμία του να αναφερθεί στην πρώτη κοινοτική αρχή της, λόγω έλλειψης πηγών. Η διάσωση όμως και η ταξινόμηση τού αρχείου του Ειρηνοδικείου Τραγαίας, τού έδωσε τη δυνατότητα να μας παρουσιάσει στη μόνιμη στήλη ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ την «…ΠΡΩΤΗ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΚΟΡΩΝΙΔΑΣ (ΚΩΜΙΑΚΗΣ) ΝΑΞΟΥ».

Οι Μαρία Καλτσά, Ειρήνη Μπαρδάνη (πρώτη συνεργασία με τα Ναξιακά) και Δημήτρης Παρτσινέβελος μάς παρουσιάζουν τις «αναγνώσεις» τους μιας φωτογρα­φίας ναξιώτη μετανάστη στην Αμερική, για τη στήλη ΜΙΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΙΛΙΕΣ ΛΕ­ΞΕΙΣ.

Έξι ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ φιλοξενεί ο τόμος. Οι Κυρίες Σοφία Σουλή, Γαρυφαλ­λιά Θεοδωρίδου, Μαρία Ξεφτέρη, Κατερίνα Πολυμενοπούλου παρουσιάζουν, αντιστοίχως, βιβλία των Ευδοκίας Σουλή-Νιάου, Μανόλη Γ. Σέργη, Ιωάννη Χατζάκη, Α­ναστασίας Δεουδέ, Όλιας Γκλούσενκο & Κωστή Δρυγιανάκη. Επιπλέον: Τον προη­γούμενο 11ο τόμο της Επετηρίδας μας παρουσιάζουν η Χριστίνα Βέικου, ο Νότης Παπακυπαρίσσης και ο Γιάννης Τουμπακάρης. Τα κείμενα των εδώ σημειωμάτων τους εκφωνήθηκαν στην παρουσίαση του τόμου, στην αίθουσα της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών τον παρελθόντα Ιανουάριο (2023).

Το ΑΡΧΕΙΟΦΥΛΑΚΕΙΟΝ φιλοξενεί τις «ΛΕΙΒΑΔΙΤΙΚΕΣ ΙΣΤΟΡΙΟΥΛΕΣ» του ναξιώτη, Γαλαναδιώτη την καταγωγή, λογίου Μιχαήλ Κοντελιέρη. Η επιλογή του κειμέ­νου συνδυάστηκε με την απόφασή μας το συγκεκριμένο χωριό να εκπροσωπηθεί στο εξώφυλλο και το οπισθόφυλλο του τόμου.

Οι ΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Ο.ΝΑ.Σ. (της Εύης Ζιούλη) κατά το 2022 συμπληρώνουν τα πε­ριεχόμενα του τόμου.

Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να προμηθευτούν τον 12ο τόμο των «ΝΑΞΙΑΚΩΝ» από:

  • την Ομοσπονδία, κατόπιν συνεννόησης με τον Πρόεδρο, κ. Μανώλη Καλαϊτζή, τηλ.: 6944591561,
  • τα βιβλιοπωλεία: ΖΟΟΜ, «ΠΑΛΑΙΟ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ» , στη Χώρα της Νάξου,
  • το κατάστημα Γ. Δημητροκάλλη, Ναυαρίνου 24 & Ιπποκράτους, στην Αθήνα.

Διαβάστε όλες τις τελευταίες ειδήσεις από τις σελίδες του Naxos Press - τώρα και στο Google News

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ
Τελευταία νέα
Δημοφιλή

Κλιματική αλλαγή: Θα ζήσουμε φέτος φθινόπωρο;

Συνεχίζονται οι υψηλές θερμοκρασίες στην Ευρώπη μετά από τον καυτό Σεπτέμβριο. Χώρες συμπεριλαμβανομένης της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Πολωνίας είχαν φέτος τον πιο ζεστό Σεπτέμβρη που έχει καταγραφεί

Εκλογές 2023 – “Ανοιχτοί Ορίζοντες”: Τι είδε η Χρύσα Καραγιάννη στη Νάξο (photos)

Επίσκεψη της υποψήφιας Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου Χρύσας Καραγιάννη στη Νάξο - Συναντήσεις και επαφές

Καστελλόριζο: Εγκαινιάστηκε ο παιδικός σταθμός του νησιού

Καστελλόριζο: Εγκαινιάσθηκε ο πρώτος και μοναδικός παιδικός σταθμός του νησιού

Διαγωνισμός για ψηφιακό ξεναγό στην Παροικιά Πάρου

Μέσω της ψηφιακής εφαρμογής ξεναγού, ο χρήστης θα μπορεί να περιηγηθεί στα προτεινόμενα από τις διαδρομές πολιτιστικά σημεία ενδιαφέροντος και να διατρέχει ένα πλούσιο όγκο πληροφορίας και υλικού τεκμηρίωσης.

Εκλογές 2023 – “Ανοιχτοί Ορίζοντες”: Σύρος, φτωχός συγγενής των Κυκλάδων

Δελτίο τύπου της Υποψήφιας Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου, Χρύσας Καραγιάννη για την εικόνα που συνάντησε στην Σύρο

ΑΑΔΕ: Υποχρεωτικό για όλους το POS – Τι αλλάζει

Από πότε θα ισχύσει η υποχρεωτική εγκατάσταση POS και στα καταστήματα και επαγγελματίες που μέχρι τώρα ήταν προαιρετική

Σαντορίνη: Με τον Κυνηγετικό Σύλλογο Σαντορίνης συναντήθηκε ο Μ. Ορφανός

Τα μέλη του Συλλόγου, κοινοποίησαν τα θέματα που αντιμετωπίζουν εδώ και πολλά χρόνια, όπως η έλλειψη σκοπευτηρίου, η άναρχη δόμηση του νησιού που επηρεάζει τη σωστή διαδικασία του κυνηγιού, καθώς και η κακή διαχείριση των αδέσποτων.

Νάξος – Σύλλογος Γυναικών: Δράση (01/10) αφιερωμένη στη πρόληψη κατά του καρκίνου του μαστού

Το μεσημέρι της Κυριακής 1η Οκτωβρίου στη πόλη της Νάξου, δράση αφιερωμένη στη πρόληψη κατά του καρκίνου του μαστού - Ποιοι συμμετέχουν

ΕΑΣ Νάξου: Εξελίξεις γύρω από τον συνεταιριστικό στάβλο (video)

Ρεπορτάζ του ERT News για τον συνεταιριστικό στάβλο που σχεδιάζει η Ε.Α.Σ. Νάξου (video)

ΔΕΔΔΗΕ – Νάξος: Με το αριστερό η πρωτομηνιά και δίωρη σχεδόν διακοπή ρεύματος

Δείτε σε ποιες περιοχές θα γίνει αύριο Κυριακή 1η Οκτωβρίου διακοπή ρεύματος ...

Πειραιάς: Ελεύθεροι οι τρεις συλληφθέντες για το πρόσφατο ατύχημα σε ταχύπλοο

Ελεύθεροι οι τρεις συλληφθέντες για το ατύχημα με την πτώση δύο ναυτικών στη θάλασσα - Τι γίνεται με τους δύο τραυματίες

Πάρος – Travel+Leisure: Ιδανικός προορισμός για τον γαμήλιο τουρισμό

Προβολή της Πάρου ως γαμήλιου προορισμού από το Travel+Leisure

Κλιματική κρίση: Το πράσινο Κοινωνικό Σχέδιο Δράσης για τη Σίφνο

To ΠΡΑΣΙΝΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ για τη Σίφνο διαμορφώθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος GRAPE – COSME στο οποίο συμμετέχουν ο ΑΝΕΜΟΣ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ και ο Δήμος Σίφνου

Εκλογές 2023 – “Δύναμη Αλλαγής”: Πρόταση για δημόσιο διάλογο, θα έχει απάντηση;

Ο επικεφαλής της δημοτικής παράταξης "Δύναμη Αλλαγής" Λεονάρδος Χατζηανδρέου μεκάθε επισημότητα ζητάει δημόσιο διάλογο...

ΔΕΔΔΗΕ – Νάξος & Σχοινούσα: Πρωινή (27/09) δίωρη διακοπή ηλεκτρικού ρεύματος

Διακοπή ηλεκτρικού ρεύματος αύριο Τετάρτη (27/09) - Για πόση ώρα και σε ποιες περιοχές Νάξου και Μικρών Κυκλάδων

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο: Καθηγήτρια η Ναξιώτισσα Ελένη Στάη

Η Ναξιώτισσα Έλενα Στάη καθηγήτρια στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Σαντορίνη: Ξεκινούν οι εγγραφές στο «Dappos Sunday League 2023-2024»

Οι αγώνες του πρωταθλήματος θα διεξάγονται και φέτος στο γήπεδο ποδοσφαίρου στον Αγ. Γεώργιο

Κακοκαιρία Elias: Εφτασε από χθες (27/09) το απόγευμα και στη Νάξο

Εντονη βροχόπτωση χθες το απόγευμα στην Ορεινή Νάξο - Από νωρίς το πρωί σήμερα βροχή και τα πεδινά

Σαντορίνη – Νοσοκομείο: Διαμαρτυρία κατοίκων, τι ζητούν

Πορεία διαμαρτυρίας με τη συμμετοχή εκατοντάδων πολιτών για τη σοβαρή υποστελέχωση πραγματοποιήθηκε την περασμένη Κυριακή

ONEX: Το εγχείρημα για αναβάθμιση του Νεωρίου και περιβαλλοντική προστασία της περιοχής

Η πρωτοβουλία της ΟΝΕΧ προς απομάκρυνση πετρελαιοειδών αποβλήτων που για χρόνια παρέμεναν συγκεντρωμένα σε δεξαμενή στο Νεώριο Σύρου, είναι περιβαλλοντικά ασφαλής