Παρασκευή, 31 Ιανουαρίου, 2025
ΑρχικήΚυκλάδεςΠαράδοση: Χριστούγεννα στα νησιά των Κυκλάδων

Παράδοση: Χριστούγεννα στα νησιά των Κυκλάδων

|

Χριστούγεννα, η ημέρα της γέννησης του θεανθρώπου γιορτάζεται με ιδιαίτερη λαμπρότητα στα νησιά των Κυκλάδων και ιδιαίτερα στη Νάξο. Άλλωστε συμπίπτει ουσιαστικά με το τέλος των γεωργικών εργασιών οπότε ήταν μία καλή ευκαιρία για γιορτή. Και στη Νάξο …το τραγούδι και ο χορός παραδοσιακά είχαν θέση στη ζωή των κατοίκων του…

Μία μικρή βόλτα τα χωριά και οι μυρωδιές από τις κουζίνες των σπιτιών θα λυγίσουν κάθε επισκέπτη… Τα σπίτια άλλωστε έχουν ασπριστεί και καθαριστεί ενώ οι άντρες έχουν πάρει τα μαχαίρια με σκοπό τα χοιροσφάγια, έθιμο που έχει να κάνει με το κρέας που θα στελεχώσει το γιορτινό τραπέζι, όχι όμως ανήμερα των Χριστουγέννων κι αυτό γιατί θεωρείται και είναι βαρύ φαγητό και μετά από πολυήμερη νηστεία κάτι τέτοιο μπορεί να …πέσει βαρύ ακόμη και για τα πιο δυνατά στομάχια. Κυρίως στα λειβαδοχώρια (Γλινάδο, Γαλανάδο, Αγιο Αρσένιο και Βίβλο) το κρέας του χοίρου είναι αυτό που κλέβει την παράσταση αυτές τις ημέρες…

Χριστόψωμο 

Βέβαια πρέπει να σημειώσουμε ότι σημαντικό ρόλο παίζει και το χριστόψωμο (σταφίδες και καρύδια ως βασικά συστατικά και τα οποία έχουν στο κέντρο ένα ολόκληρο καρύδι με το τσόφλι του και ένα σταυρό από ζυμάρι), με σημείο αναφοράς το Γλινάδο. Εκεί όπου οι χριστόψωμα ζυμώνονταν και για τα ζώα, τα οποία τοποθετούσαν στα παχνιά των ζώων την τελευταία ημέρα του χρόνου. Κι αυτό γιατί άνθρωποι και ζώα πρέπει να έχουν καλή πορεία στο νέο χρόνο που θα έρθει τις επόμενες ημέρες…  Πρέπει να σημειώσουμε ότι στον Δαμαριώνα οι γυναίκες του χωριού ετοιμάζουν τα παραδοσιακά γλυκά που ακούν στο όνομα Βαβούνοι, τα μελομακάρονα δηλαδή σε μία πιο …πρωτόγονη μορφή μαζί πάντα με τους κουραμπιέδες. Κι επειδή το τραπέζι δεν μπορεί να έχει ως βασικό κρέας το χοιρινό, το γνωστό σε όλη την Ελλάδα, παραδοσιακό γαστρονομικό έθιμο είναι γεμιστό κατσίκι με διάφορα χορταρικά και ρύζι, το οποίο παρασκευάζεται και προσφέρεται τα Χριστούγεννα αλλά και την Πρωτοχρονιά.

Το τραπέζι 

Την παραμονή των Χριστουγέννων αποτελούσε συνήθεια όλα αυτά τα χρόνια τα μέλη της οικογένειας να μεταλάβουν ώστε να είναι ψυχικά έτοιμα για να υποδεχτούν ένα τόσο σημαντικό γεγονός όπως είναι η γέννηση του Θεανθρώπου. Μάλιστα η λειτουργία γίνεται τα ξημερώματα της 25ης Δεκεμβρίου με τα μικρότερα σε ηλικία παιδιά να έχουν μαζί τους ένα μικρό ψωμάκι ζυμωμένο με σταφίδες και καρύδια ώστε να το φάνε μετά την Θεία Κοινωνία. Το εορταστικό τραπέζι στρωνόταν το μεσημέρι, και στο κέντρο του τραπεζιού ήταν τοποθετημένο το χριστόψωμο, η κοπή και η μοιρασιά του οποίου αποτελούσε τελετουργία. Ο αφέντης του σπιτιού το σήκωνε ψηλά, έκανε το σχήμα του σταυρού 3 φορές στον αέρα κι ευχόταν ευλογία στο σπίτι και στη σοδειά. Το έκοβε στα δύο κι αν το μεγαλύτερο κομμάτι έμενε στο δεξί χέρι, αυτό σήμαινε ότι η σοδειά κατά το νέο έτος θα ‘ταν μεγάλη, αν έμενε όμως στο αριστερό, θα ‘ταν μικρή.

Χριστοκούτσουρο

Αξίζει να σημειωθεί ότι Χριστουγεννιάτικο δέντρο ή καράβι δεν στόλιζαν κατά τα παλαιότερα χρόνια ενώ αντίθετα μεταμφιέζονταν όπως στη περίοδο των Απόκρεων… Σύμφωνα με μαρτυρίες υποδύονταν τους μάγους με τα δώρα και περιφέρονταν στα φιλικά σπίτια.. Άλλοι πάλι μουτζούρωναν το πρόσωπό τους, ντύνονταν με άσπρες κοντές φούστες και άσπρες μπλούζες και υποδύονταν τις νύφες των Χριστουγέννων που διώχνουν τους καλικάτζαρους. Οι Ναξιώτες πίστευαν ότι τη βραδιά των Χριστουγέννων κατέβαιναν οι καλικάτζαροι από τους ανεφανούς (βλ Καμινάδες) των σπιτιών, γι’ αυτό και έριχναν χοντρούς κόκκους αλατιού στη φωτιά, ώστε με το θόρυβο να φοβούνται, ενώ φρόντιζαν να μένει πάντα ένα άσβεστο κούτσουρο, το λεγόμενο χριστοκούτσουρο, η φωτιά του οποίου απέτρεπε τους δαίμονες να μπαίνουν στα σπίτια.

Κοτσάκια 

Όσο για τα κάλαντα; Στη Νάξο και δη στα ορεινά ουσιαστικά είναι τα περίφημα Κοτσάκια, ένας είδος μαντινάδας με σκωπτικό χαρακτήρα ενώ υπήρχε η συνοδεία της τσαμπούνας και του ντουπάκι… Μάλιστα ακόμη και σήμερα εάν κάποιος βρεθεί παραμονή Χριστουγέννων στις Τρίποδες θα δει να τραγουδούν τα κάλαντα στο δρόμο με τη συνοδεία αυτών των οργάνων. Όσο για την αμοιβή τους; Τα χρήματα πάντα ήταν σε δεύτερο ρόλο… Η συνηθισμένη αμοιβή κυρίως για τα παιδιά ήταν καρύδια, αμύγδαλα, φρούτα, κουραμπιέδες ή μεζές από τον χοίρο και για τους μεγαλύτερους χρήματα αλλά μεζέδες και κρασί που άλλωστε ρέει άφθονο στο νησί….

Κουφέτο

Από εκεί και πέρα κάνοντας μία βόλτα στα νησιά των Κυκλάδων στη Ανάφη, οι νοικοκυρές παρασκευάζουν και προσφέρουν το «κουφέτο», γλυκό του κουταλιού από ασπρισμένα αμύγδαλα και κομμάτια κοκκινωπής κολοκύθας τα οποία σιγοβράζουν μέσα σε μέλι. Στη Μύκονο τα στενά σοκάκια μοσχοβολούν από τις δίπλες, τα φοινίκια, τους κουραμπιέδες και τα Χριστόψωμα που ψήνονται στο φούρνο. Στα χωριά ζυμώνουν και ψήνουν ένα επιπλέον Χριστόψωμο το οποίο μοιράζουν στα ζώα του σπιτιού. Εκτός από τα γλυκίσματα οι νοικοκυρές μαγειρεύουν λαρδί χοιρινό με χόρτα ή λάχανο, το οποίο συμβολίζει την αφθονία, κρέας ψητό στον φούρνο, κρεμμυδόπιτα με ντόπια «τυροβολιά» και μελόπιτα με τυροβολιά, μέλι και κανέλα.

Χοιρινό παστό

Στην Πάρο οι νοικοκυρές ψήνουν Χριστόψωμα φτιαγμένα από αλεύρι και ξηρούς καρπούς, σχηματίζουν με το ζυμάρι ένα σταυρό πάνω σε αυτά και τα δίνουν για τροφή στα ζώα του σπιτιού. Στην Σίφνο, τα παραδοσιακά κάλαντα είναι αυτοσχέδιες δημιουργίες στην τοπική διάλεκτο, οι οποίες συνδέονται άμεσα με την θρησκευτική ζωή και ψέλνονται από το μεσημέρι μέχρι το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων. Οι συνθέσεις αυτές αναδεικνύουν το ταλέντο του δημιουργού, εκφράζουν συναισθήματα και σχολιάζουν πρόσωπα και καταστάσεις. Στην Σίφνο το πατροπαράδοτο χριστουγεννιάτικο τραπέζι αποτελείται, κατά βάση, από χοιρινό κρέας παστό ή στο φούρνο και από Χριστόψωμα ζυμωμένα με γλυκάνισο.

Βόλτα με καράβι 

Στη Σύρο την «Καλή Βραδιά», δηλαδή την παραμονή των Χριστουγέννων, οι καθολικοί κάτοικοι, κυρίως της συριανής υπαίθρου και της Άνω Σύρου, μετά από την εκκλησία, επιστρέφουν στα σπίτια τους και τρώνε ψάρι και κουνουπίδι. Την παραμονή των Χριστουγέννων (αλλά και της Πρωτοχρονιάς) μέλη του Λυκείου Ελληνίδων, ντυμένα με την παραδοσιακή συριανή φορεσιά, περιέρχονται στους δρόμους της Ερμούπολης κρατώντας το στολισμένο παραδοσιακό καραβάκι και ψάλλουν τα συριανά και τα τηνιακά κάλαντα. Το καραβάκι συμβολίζει την πλεύση του ανθρώπου προς την καινούργια ζωή μετά τη γέννηση του Χριστού.

Το έθιμο του “Κάβου” στην Τήνο 

Στην Τήνο, το «Τραπέζι της Αδελφότητας» είναι ένα χριστουγεννιάτικο έθιμο το αναβιώνει στο παραδοσιακό χωριό του Τριποτάμου κάθε χρόνο στις 25 Δεκεμβρίου. Οι οικογένειες του χωριού αναλαμβάνουν κάποιες δεδομένες υποχρεώσεις προς τον ενοριακό ναό του χωριού, τα Εισόδια της Θεοτόκου. Ο αρχηγός της οικογένειας η οποία ορίζεται υπεύθυνη ονομάζεται «κάβος» και υποχρεώνεται να διατηρεί αναμμένο, όλο το χρόνο, το καντήλι μπροστά από την εικόνα της Γέννησης του Χριστού. Πρέπει επίσης να διατηρεί καθαρή την εκκλησία, να αναλαμβάνει τα έξοδα της λειτουργίας των Χριστουγέννων και την προμήθεια κεριών, καθώς και μιας μεγάλης λαμπάδας από γνήσιο κερί μέλισσας. Το μεσημέρι των Χριστουγέννων ο «κάβος» παραθέτει γεύμα στο σπίτι του μόνο για τους άνδρες του χωριού και τον ιερέα της ενορίας. Οι προσκεκλημένοι φέρνουν μαζί τους, μέσα σε μία πετσέτα, το ψωμί, το πιρούνι, το κουτάλι και το κρασί τους. Το επίσημο αυτό γεύμα χαρακτηρίζεται από την αφθονία των εδεσμάτων και τη γενναιοδωρία του «κάβου» ο οποίος προσφέρει στους συνδαιτυμόνες σούπα μοσχαρίσια, κρεμμυδάτο κοκκινιστό κρέας, κρέας βραστό και ντολμάδες. Το κρασί προσφέρεται σε «τάσια», κύπελλα σε ημισφαιρικό σχήμα από ορείχαλκο, τα οποία χρησιμοποιούνται αποκλειστικά αυτή τη μέρα και είναι δωρεά των κατοίκων του χωριού.

Μετά το φαγητό, μια ομάδα καλεσμένων μαζί με τον ιερέα, μεταφέρουν την εικόνα της Γέννησης του Χριστού από την εκκλησία στο σπίτι του οικοδεσπότη, ψάλλοντας Χριστουγεννιάτικα τροπάρια. Η εικόνα τοποθετείται πάνω στο τραπέζι δίπλα στον ιερέα. Όλοι κάθονται πάλι στο τραπέζι, ο ιερέας μοιράζει αντίδωρο και ανάβονται κεριά, πανομοιότυπα με αυτά τα οποία μοιράστηκαν στην πρωινή λειτουργία. Ο ιερέας ρωτάει κατόπιν το όνομα του επόμενου «κάβου». Μόλις αυτό ανακοινωθεί περιφέρονται δύο δίσκοι, ο ένας για τη χρηματική βοήθεια του νέου «κάβου» και ο άλλος για τη βοήθεια του ιερέα. Προσφέρονται γλυκίσματα και όλοι εύχονται στο νέο «κάβο» καλή επιτυχία στις υποχρεώσεις τις οποίες ανέλαβε. Η εικόνα επιστρέφεται στην εκκλησία με συνοδεία Χριστουγεννιάτικων τροπαρίων. Την επόμενη μέρα, 26η Δεκεμβρίου, όλοι οι συγχωριανοί συγκεντρώνονται πάλι στο σπίτι του παλιού «κάβου» για να φάνε και να πιούν ότι απέμεινε από την προηγούμενη μέρα. Οι υποχρεώσεις του παλαιού «κάβου» τελειώνουν με το γεύμα των Χριστουγέννων, αλλά αυτός, μέχρι το τέλος του χρόνου, δεν παύει να ευθύνεται για το άναμμα του καντηλιού της εικόνας.

Κάλαντα Χριστουγέννων 

Για σένα κόρη όμορφη
ήρθαμε να τα πούμε,
και τα καλά Χριστούγεννα
για να σου ευχηθούμε.

Φέρτε μας κρασί να πιούμε
και του χρόνου να σας πούμε,
και του χρόνου να σας πούμε
φέρτε μας κρασί να πιούμε.

Αν έχεις κόρη όμορφη
βάλε τη στο τσιμπίδι,
και κρέμασε την αψηλά
να μην τη φαν οι ψύλλοι.

Φέρτε μας κρασί να πιούμε
και του χρόνου να σας πούμε,
και του χρόνου να σας πούμε
φέρτε μας κρασί να πιούμε.

Σ’ αυτό το σπίτι που ‘ρθαμε
καράβια ‘ν’ ασημένια,
του χρόνου σαν και σήμερα
να ‘ναι μαλαματένια.

Φέρτε μας κρασί να πιούμε
και του χρόνου να σας πούμε,
και του χρόνου να σας πούμε
φέρτε μας κρασί να πιούμε.

Για σένα κόρη όμορφη
ήρθαμε να τα πούμε,
και τα καλά Χριστούγεννα
για να σου ευχηθούμε.

Φέρτε μας κρασί να πιούμε
και του χρόνου να σας πούμε,
και του χρόνου να σας πούμε
φέρτε μας κρασί να πιούμε.

Φωτογραφίες: Μανώλης Βιλαντώνης, Ορεινός Αξώτης


Διαβάστε όλες τις τελευταίες ειδήσεις από τις σελίδες του Naxos Press - τώρα και στο Google News

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ
Τελευταία νέα
Δημοφιλή

Συλλεκτικό Ημερολόγιο 2025 από τον Πανναξιακό ΑΟΝ

Ο Πανναξιακός ΑΟΝ κυκλοφόρησε το συλλεκτικό ημερολόγιό του για το 2025, το οποίο είναι πλέον διαθέσιμο.

Κύπελλο Ελλάδας: Ο ΑΟ Θήρας αντιμέτωπος στα προημιτελικά με τον Παναθηναϊκό

Πότε και που θα αντιμετωπίσει ο ΑΟ Θήρας τον Παναθηναϊκό στις οκτώ καλύτερες ομάδες του Κυπέλλου Ελλάδας - Ποια είναι τα άλλα ζευγάρια

Νάξος: Δωρεά Ιατρικού μηχανήματος από Μαρία Μανιού (με την αρωγή του Συλλόγου Φιλωτιτών) στο Νοσοκομείο

Δωρεά Ιατρικού Μηχανήματος στο Γενικό Νοσοκομείο-Κέντρο Υγείας Νάξου από την Φιλωτίτισσα κία Μαρία Μανιού στη μνήμη του συζύγου της Νικόλαου Μανιού.

Conde Nast Traveler 2025: Μήλος στην κορυφή των προτιμήσεων και 34 ακόμη ελληνικά νησιά ακολουθούν

Στον κατάλογο με τις προτάσεις του Conde Nast Traveler για το 2025 τα νησιά μας - Πόσα και Ποια είναι από τις Κυκλάδες

Αμερική – Πτώση Αεροσκάφους: Δεν υπάρχουν επιζώντες

Ο Αμερικανός υπουργός Μεταφορών Σον Ντάφι διευκρίνισε ότι τα σχέδια πτήσης και των δύο αεροσκαφών «δεν ήταν ασυνήθιστα», υπογραμμίζοντας πως η σύγκρουσή τους θα μπορούσε να έχει αποφευχθεί

Τέμπη: Δύο μοναδικά καρέ έρχονται στη δημοσιότητα από τη μοιραία αμαξοστοιχία

Τέμπη: Νέα αποκαλυπτικά στοιχεία - Στη δημοσιότητα τα 2 μοναδικά καρέ από τη μοιραία εμπορική αμαξοστοιχία

Νάξος – Κατ. Μουστάκη για ΕεεεΚ: “Έναν αξιοπρεπή χώρο χρειάζονται οι μαθητές, όχι πασαλείμματα…”

Τι αναφέρει η δημοτική Σύμβουλος Κατερίνα Μουστάκη για τις εργασίες που έγιναν στο ΕεεεΚ Νάξου - Γιατί σημειώνει ότι "Η δημοτική αρχή επιτέλους πρέπει να ασχοληθεί σοβαρά με αυτό το τόσο σοβαρό, ευαίσθητο θέμα"

Τοπική Αυτοδιοίκηση: Δίνει .. μπόνους στους άριστους δήμους

Θα βαθμολογούνται σε 12 τομείς από το υπουργείο Εσωτερικών και θα λαμβάνουν έξτρα χρήματα βάσει επιδόσεων

Νάξος – Αλ. Αποστολόπουλος: “Την επιλογή του πλωτού μέσου/σκάφους την έκανε το ΕΚΑΒ κι όχι το Λιμεναρχείο”

Απ. Αποστολόπουλος: «Την επιλογή του πλωτού μέσου/σκάφους την έκανε το ΕΚΑΒ με βάση ό,τι προβλέπει και επιτάσσει ο νόμος, και όχι το Λιμεναρχείο Νάξου»

Νάξος – Laguna Coast: Το Μοναδικό Ελληνικό Ξενοδοχείο στη Λίστα του Forbes με τα Κορυφαία Νέα Openings για το 2025

Νάξος - Laguna Coast: Το Μοναδικό Ελληνικό Ξενοδοχείο στη Λίστα του Forbes με τα Κορυφαία Νέα Openings για το 2025

Νάξος: Μπαίνει … λουκέτο προσεχώς στην “Παπαβασιλείου”

Η κατασκευή των νέων πεζοδρομίων, τα καλώδια της ΔΕΔΔΗΕ και το «λουκέτο» στην Παπαβασιλείου… Προϋπολογισμός και χρονοδιάγραμμα

Νάξος: Το “Naxos Star” έφυγε, το “Aegean Gem” έρχεται

Μετά από αρκετά χρόνια παρουσίας στα νερά της Νάξου, το Naxos Star φεύγει ... Επόμενος προορισμός τα Δωδεκάνησα με το όνομα Aegean Gem

Μέλανες: Ψήφισμα για τον θάνατο του Αντώνιου Βερύκοκκου

Εφυγε από τη ζωή ο Αντώνιος Βερύκοκκος - Το ψήφισμα του Ιερού Ναού Αγίων Αποστόλων Μελάνων και ο χρόνος της εξόδιου ακολουθίας

Πάρος: Σοκ προκαλεί η αγορά οικοπέδου 115,6 τ.μ. έναντι 75 εκατ. ευρώ (!!!)

Τρομερό... στην Πάρο οικόπεδο 115,6 τ.μ. έπιασε τιμή 75 εκατ. ευρώ! - Η συμφωνία στο μικροσκόπιο της ΑΑΔΕ

Νάξος – Μέλανες: Εκοιμήθη ο πατέρας Μάρκος Φάρκωνας

Εφυγε από την ζωή ο Ιερέας Μάρκος Φάρκωνας, ο οποίος για πολλά χρόνια ήταν εφημέριος στην Ενορία Μελάνων - Αύριο η εξόδιος ακολουθία

Δονούσα: Ενοικιάζεται επιχείρηση Εστίασης

Επιχείρηση Εστίασης ενοικιάζεται στην Δονούσα και δη στη Μερσίνη

Εκτακτο: Φωτιά τώρα σε εξέλιξη στην περιοχή Βουνιά Μαραθίου (Πάρος)

Φωτιά σε χαμηλή βλάστηση στην Πάρο - Κινητοποιήθηκαν εναέρια μέσα

Πάρος – Αντίπαρος: Τι λέει ο Σύλλογος Μεσιτών Αστικών Συμβάσεων για το χρυσό συμβόλαιο των 75 εκατ. ευρώ

Ανακοίνωση εξέδωσε ο Σύλλογος Μεσιτών Αστικών Συμβάσεων Πάρου - Αντιπάρου με επίκεντρο την αγοραπωλησία ακινήτου 115.6 m2 έναντι 75 εκατ. ευρώ στις Λεύκες Πάρου - Τα ερωτήματα που θέτει

Τέμπη – Νάξος: “Δεν έχω οξυγόνο”, ανατριχίλα στην ανάγνωση του ονόματος των 57 θυμάτων (video)

Δυναμική παρουσία κατοίκων και επισκεπτών της Νάξου στη σημερινή (26/01) συγκέντρωση διαμαρτυρίας για τα θύματα των Τεμπών (video)

Κυκλάδες – “Δεν έχω Οξυγόνο”: Σε 15 νησιά θα ακουστεί η φωνή διαμαρτυρίας για τα θύματα στα Τέμπη

«Δεν έχω οξυγόνο»: Οι Κυκλάδες βγαίνουν στους δρόμους – Δείτε σε ποια νησιά θα γίνουν κινητοποιήσεις