Παρασκευή, 2 Μαΐου, 2025
ΑρχικήΚυκλάδεςΚυκλάδες - Εφορεία Αρχαιοτήτων: Αποχαιρετισμός στην αρχαιολόγο Φωτεινή Ζαφειροπούλου

Κυκλάδες – Εφορεία Αρχαιοτήτων: Αποχαιρετισμός στην αρχαιολόγο Φωτεινή Ζαφειροπούλου

|

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων αποχαιρετά μια από τις σημαντικότερες μορφές της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, την Φωτεινή Ζαφειροπούλου, που έφυγε από την ζωή στις 6 Απριλίου 2024.

Η αείμνηστη Φωτεινή Ζαφειροπούλου γεννήθηκε στην Αθήνα από μικρασιάτες γονείς. Αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο Αθηνών το 1958, αφού είχε ήδη ολοκληρώσει τους κύκλους ανώτερων σπουδών της γαλλικής και αγγλικής γλώσσας, είχε τελειώσει την σχολή ξεναγών, μαθαίνοντας παράλληλα γερμανικά και ιταλικά.
Η μύησή της στις Κυκλάδες ξεκίνησε το 1957 με μια πανεπιστημιακή εκδρομή στην Μύκονο και την Δήλο. Το 1958 συμμετείχε ως βοηθός του Ν. Κοντολέοντος στην ανασκαφή του στο Ξώμπουργο της Τήνου ενώ το 1959, ως νεαρή επιστημονική βοηθός, γνωρίζει τον Ν. Ζαφειρόπουλο, στενό φίλο του Κοντολέοντος, που μόλις είχε αναλάβει την δ/νση της Εφορείας Κυκλάδων, τον άνθρωπο, με τον οποίο έμελλε να συνδέσει την προσωπική και υπηρεσιακή της ζωή.
Το Δεκέμβριο του ίδιου έτους έλαβε μέρος στον διαγωνισμό για την εισαγωγή στην αρχαιολογική Υπηρεσία, όπου πέρασε πρώτη. Ωστόσο δεν τοποθετήθηκε στις Κυκλάδες, όπως η ίδια επιθυμούσε, αλλά στην Εφορεία της Κεντρικής Μακεδονίας όπου υπηρέτησε από το 1961-1963. Διεξήγαγε πολλές ανασκαφές με σημαντικότερες αυτήν της Πλατείας Δικαστηρίων, όπου έχει αποκαλυφθεί η αρχαία αγορά, και την ανασκαφή στο συγκρότημα των ανακτόρων του Γαλέριου.
Το 1963 η Φ. Ζαφειροπούλου επέστρεψε ως επιμελήτρια αρχαιοτήτων στην Εφορεία Κυκλάδων όπου υπηρέτησε συνολικά 27 χρόνια, με δύο διαλείμματα, το πρώτο στην Εφορεία Δελφών και Αιτωλοακαρνανίας, όπου και διεξήγαγε πολλές ανασκαφές με σημαντικότερη αυτή στο Λιθοβούνι Τριχωνίδας, και το δεύτερο ήταν στην Εφορεία Αρχαιοπωλείων και Ιδιωτικών Συλλογών.
Το 1982 ανακηρύχθηκε διδάκτωρ του Παν/μίου Θες/νίκης μελετώντας ένα σύνολο αρχαϊκών αγγείων από την Πάρο που προερχόταν από τον βόθρο της καθάρσεως στην Ρήνεια. Η διατριβή της, με τίτλο Προβλήματα της μηλιακής αγγειογραφίας εκδόθηκε στη σειρά των Exploration Archéologique de Délos (τόμος 41).
Η Φ. Ζαφειροπούλου, πρώτη γυναίκα Έφορος Αρχαιοτήτων στις Κυκλάδες και την Σάμο-Ικαρία, μετεκπαιδεύτηκε στο εξωτερικό με υποτροφίες του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου και της Unesco. Διετέλεσε μαχητική Πρόεδρος, Γραμματέας και μέλος του ΔΣ του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων. Δημοσίευσε πλήθος επιστημονικών μελετών σε ελληνικά και διεθνή περιοδικά, και συνέγραψε πολλούς οδηγούς Μουσείων και μονογραφίες.
Μετά την συνταξιοδότησή της το 1995 συνέχισε ακούραστη να ταξιδεύει, να μελετά και να δημοσιεύει. Για το διεθνώς αναγνωρισμένο έργο της η Γαλλική Σχολή Αθηνών την τίμησε τον Ιανουάριο του 2000 με το μετάλλιο του Τάγματος Τεχνών και Γραμμάτων.
Η Φ. Ζαφειροπούλου εργάστηκε εντατικά στο έργο της δημιουργίας, επανέκθεσης ή επέκτασης πολλών Κυκλαδικών Μουσείων, συνεχίζοντας το έργο του Νίκου Ζαφειρόπουλου. Τα τέσσερα Μουσεία που υπήρχαν την εποχή που ξεκίνησε να εργάζεται στις Κυκλάδες και την Σάμο, της Δήλου, Μυκόνου, Θήρας και Βαθέος Σάμου, πολλαπλασιάστηκαν, και μέχρι την συνταξιοδότηση της Φ. Ζαφειροπούλου το 1995, τα περισσότερα Κυκλαδονήσια απέκτησαν το δικό τους Μουσείο.
Ιδιαίτερα σημαντικό και πλούσιο υπήρξε το ανασκαφικό έργο της Φ. Ζαφειροπούλου. Πολλές από τις ανασκαφές και τις μελέτες της έριξαν φως σε άγνωστες πλευρές του αιγιακού πολιτισμού, αποκαλύπτοντας νέες γέφυρες επικοινωνίας και ανταλλαγών μεταξύ των νησιών του αρχιπελάγους, την ηπειρωτική Ελλάδα και την Κρήτη. Από τις σημαντικότερες, το Βαθύ Λιμενάρι της Δονούσας, βραχύβια οχυρωμένη εγκατάσταση που διατηρούσε επαφές όχι μόνο με την γειτονική Νάξο αλλά και με την Δωδεκάνησο. Επίσης, τα ασυνήθιστα ΠΚ νεκροταφεία με τους θαλαμοειδείς τάφους στην Αγριλιά και στα Λουτρά στο Επάνω Κουφονήσι αλλά και τα σημαντικότατα ευρήματα από την Βόρεια Απόθεση στον Κάβο Δασκαλιού στην ακατοίκητη Κέρο.
Ακόμη, το Τσικαλαριό, στην ενδοχώρα της της Νάξου όπου οι ταφικές πρακτικές και τα ευρήματα της ανασκαφής, σε συνδυασμό με εκείνα από την Μητρόπολη στην Χώρα, την ανασκαφή της οποίας ξεκίνησε επίσης η Φ. Ζαφειροπούλου, έδωσαν πολύτιμα νέα στοιχεία για τη ναξιακή κοινωνία και τις σχέσεις διαφορετικών περιοχών στο ίδιο το νησί της Νάξου, καθώς και για τις επιδράσεις με άλλες περιοχές του αιγαιακού χώρου κατά την Εποχή του Σιδήρου.
Πολύ σημαντικές αποδείχθηκαν επίσης και οι ανασκαφές που διεξήχθησαν υπό την δ/νσή της στην Παροικιά της Πάρου, κυρίως στο Βίτζι και τον Αγ. Παντελεήμονα, όπως προκύπτει από τις πολυάριθμες μελέτες της τα τελευταία χρόνια. Από τα ευρήματα επιβεβαιώθηκε καταρχήν η αδιαμφισβήτητη πλέον παριακή προέλευση της λεγόμενης μηλιακής κεραμικής.
Επιπλέον, η εύρεση των δύο εξαιρετικών ΥΓ αμφορέων στα πολυάνδρια του νεκροταφείου στο Βίτζι Παροικιάς άλλαξε τις γνώσεις μας για τις απαρχές της αφηγηματικής ζωγραφικής αυτής της περιόδου στο Αιγαίο, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο J. Coldstream. Ιδιαίτερα αξιόλογα υπήρξαν και τα γλυπτά που βρέθηκαν σε σωστικές ανασκαφές στην Παροικιά υπό την δ/νση της, όπως η περίφημη Γοργώ, τα οποία κατέδειξαν την πρωτεύουσα θέση της παριανής σχολής γλυπτικής, που παλαιότερα θεωρείτο δευτερεύουσας σημασίας παραβαλλόμενη προς τα αττικά και ναξιακά εργαστήρια.
Εκτός από την δημιουργία Μουσείων, τον εντοπισμό και την έρευνα των αρχαίων, για πολλά χρόνια μεγάλο μέρος της δραστηριότητας της Εφορείας Κυκλάδων, ειδικά όσο η έδρα της ήταν στην Μύκονο, κατευθύνθηκε στην προστασία των οικισμών (προστατεύονταν 13 παραδοσιακοί και δύο μεσαιωνικοί οικισμοί) που ακόμη τότε παρέμεναν σχετικά αλώβητοι.
Η Φωτεινή Ζαφειροπούλου μαζί με τον Ντίνο Τσάκο, υπό την καθοδήγηση πάντα του Νίκου Ζαφειροπούλου, υπήρξαν ιδιαίτερα μαχητικοί και στον τομέα αυτό.
Ως μέλος της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας η Φ. Ζαφειροπούλου ζούσε το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου της στις Κυκλάδες και την Σάμο-Ικαρία έχοντας ως βάση την ιστορική έδρα της Εφορείας στην Μύκονο από όπου όργωνε κυριολεκτικά τα νησιά δουλεύοντας με εντατικούς ρυθμούς στο πεδίο και στο γραφείο, ακόμη και στα πλοία για να μην πηγαίνει χαμένος ο χρόνος των μετακινήσεων.
Η βιωματική σχέση της με τις Κυκλάδες, στην οποία μύησε και τους νεώτερους επιστήμονες, οφειλόταν στην αμεσότητά του χαρακτήρα της. Γι αυτό ήταν πολύ αγαπητή στο προσωπικό της Εφορείας, ειδικά στα νησιά, όπου αγόγγυστα όλοι την ακολουθούσαν στα μακρά ωράρια εργασίας της.
Ιδιαίτερα αγαπημένος τόπος της Φ. Ζαφειροπούλου, χώρος εντατικής αρχαιολογικής δραστηριότητάς της και προτεραιότητά της ειδικά όταν ήταν πλέον η ίδια Προϊσταμένη της Εφορείας, υπήρξε η Δήλος. Εκμεταλλευόμενη επίσκεψη του Κ. Καραμανλή στο νησί, κατόρθωσε, το καλοκαίρι του 1982 να δοθεί μια ειδική χρηματοδότηση μέσω της Εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας προκειμένου να γίνουν οι αναγκαίες εργασίες ευπρεπισμού, καλής λειτουργίας και ασφάλειας του αρχαιολογικού χώρου της Δήλου.
Μία από τις κύριες φροντίδες της ήταν και η ηλεκτροδότηση του νησιού η οποία ολοκληρώθηκε το φθινόπωρο του 1991. Σημαντική επιτυχία της ήταν και η ένταξη της Δήλου στον κατάλογο μνημείων παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της Unesco.
Η Φωτεινή Ζαφειροπούλου αφιέρωσε κυριολεκτικά τη ζωή της στην προστασία των αρχαιοτήτων των Κυκλάδων, με ήθος, πάθος και συνέπεια. Το πείσμα και η δύναμή της μπροστά σε κάθε εμπόδιο, η αστείρευτη αγάπη της για τις αρχαιότητες, το κέφι της για την ζωή, η αγάπη της για το γοητευτικό νησιωτικό κόσμο που πρόλαβε να τον γνωρίσει και να μας μυήσει σε αυτόν, πριν αλλοτριωθεί από την υπέρμετρη τουριστική ανάπτυξη, είναι η σημαντικότερη παρακαταθήκη που αφήνει πίσω της, πέρα από το σημαντικότατο επιστημονικό της έργο.
Για όλα όσα προσέφερε στην αρχαιολογία του Αιγαίου και την Αρχαιολογική Υπηρεσία θα της είμαστε πάντα ευγνώμονες και θα την θυμόμαστε με πολλή αγάπη και εκτίμηση. Ας είναι ούριος ο άνεμος που θα την συνοδεύει στο τελευταίο της ταξίδι.
Ζ.Π.
Η κηδεία της Φωτεινής Ζαφειροπούλου θα γίνει την Τετάρτη 10 Απριλίου 2024 , στις 12:00 στο Νεκροταφείο της Νέας Φιλαδέλφειας (Κόκκινος Μύλος).

 

 


Διαβάστε όλες τις τελευταίες ειδήσεις από τις σελίδες του Naxos Press - τώρα και στο Google News

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ
Τελευταία νέα
Δημοφιλή

Aegean Air: Ιστορικές επιδόσεις το 2024, ισχυρή εκκίνηση και στρατηγική ανάπτυξης για το 2025

Αύξηση επιβατικής κίνησης, ενίσχυση στόλου και επενδύσεις σε ανθρώπινο δυναμικό και υπηρεσίες χαρακτηρίζουν την πορεία της AEGEAN, σύμφωνα με την παρουσίαση του CEO Δ. Γερογιάννη.

Ο «Τυφώνας» που καθαρίζει τις ελληνικές ακτές – Μια θαλάσσια αποστολή ελπίδας και αλλαγής

Με 17,8 εκατομμύρια σκουπίδια λιγότερα, το επιχειρησιακό πλοίο του Ιδρύματος Λασκαρίδη ταξιδεύει από νησί σε νησί για να αποκαταστήσει το φυσικό μας περιβάλλον και να δώσει νέα πνοή στις παραλίες της Ελλάδας.

Ακτοπλοϊκά εισιτήρια: Παγώνουν, τι είπε ο Κικίλιας από τη Σύρο (video)

Η μείωση των λιμενικών τελών συγκράτησε το μεταφορικό κόστος. Αποφεύχθηκαν αυξήσεις έως και 15%, ύστερα από τις πρωτοβουλίες του υπουργού Nαυτιλίας. Πίνακας με παραδείγματα

Ανδρος: Η Μονή Παναχράντου εγκαινιάζει τη μόνιμη συλλογή «Τέχνης Φυλακτήριον»

Ένας νέος πνευματικός και καλλιτεχνικός θεσμός με τη συμμετοχή 46 σπουδαίων Ελλήνων δημιουργών, στην καρδιά της μοναστικής ζωής.

Δραματικές ελλείψεις διασωστών στο ΕΚΑΒ: Στο «κόκκινο» τα νησιά ενόψει καλοκαιριού (video)

Ο πρόεδρος των εργαζομένων στο ΕΚΑΒ προειδοποιεί για σοβαρούς κινδύνους σε Κυκλάδες και ηπειρωτικές περιοχές λόγω αδυναμίας 24ωρης λειτουργίας των ασθενοφόρων.

Κώδικα Αυτοδιοίκησης: Ενίσχυση γονεϊκότητας και κοινωνικής πολιτικής από τους δήμους

Επιδοτήσεις έως 3.000€ για κάθε γέννηση, στήριξη εκπαιδευτικών και δομών υγείας φέρνει το νέο θεσμικό πλαίσιο για την Τοπική Αυτοδιοίκηση – Ζητείται αναδρομική ισχύς για αδικημένες οικογένειες.

Ανάσα στα ακτοπλοϊκά εισιτήρια: Μειώσεις μέσω λιμενικών τελών ανακοίνωσε ο Β. Κικίλιας

Μεσοσταθμική μείωση 3,2% και σημαντικές εκπτώσεις για οικογένειες υπόσχεται η κυβέρνηση, με στόχο πιο προσιτά ταξίδια στα νησιά για το 2025.

Η 10η γενιά Pokémon εμπνέεται από τις Κυκλάδες

Η θρυλική σειρά Pokémon φαίνεται να στρέφει το βλέμμα της στο Αιγαίο, αντλώντας έμπνευση από το κυκλαδίτικο τοπίο και τις θαλάσσιες μετακινήσεις μεταξύ νησιών.

Σίφνος – Κινητές Ιατρικές Μονάδες: Ολιστική Πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας το τριήμερο 8-10 Μαΐου

Δωρεάν εξετάσεις από 12 ειδικότητες, σεμινάριο Πρώτων Βοηθειών και πρόγραμμα πρόληψης πτώσεων για άτομα άνω των 65 ετών – Μόνο ηλεκτρονικά τα ραντεβού.

Κίνα: Από την ανάβαση με ιδρώτα, στην άνεση με κυλιόμενες σκάλες

Στην Κίνα, ένα φιλόδοξο έργο μεταμορφώνει την παραδοσιακή ανάβαση στο βουνό Lingshan, ύψους 1.500 μέτρων, με την εγκατάσταση κυλιόμενων σκαλών που επιτρέπουν στους επισκέπτες να φτάσουν στην κορυφή με άνεση.

Νάξος – Αστυνομία: Σύλληψη έξι ατόμων για διακίνηση κοκαΐνης και κάνναβης

Συνελήφθησαν στη Νάξο από Αστυνομικούς του ΑΤ Νάξου έξι άτομα για διακίνηση κοκαΐνης και κάνναβης

Αλλοίωση αποτελέσματος στο Πανναξιακός – Θύελλα (1-1): Δεν δόθηκε καθαρό πέναλτι στο 90’!

Σε φάση εντός περιοχής, ο Μανούσος της Θύελλας έκανε ξεκάθαρο χέρι, με τον διαιτητή να υποδεικνύει φάουλ εκτός περιοχής — παρότι το σημείο της παράβασης ήταν ξεκάθαρα μέσα στη μεγάλη περιοχή.

Αμοργός – Νέα Πνοή: Κίνδυνος απαξίωσης της περιουσίας από το Π.Δ. 129/2025

Ο κίνδυνος απώλειας οικοδομησιμότητας στους οικισμούς κάτω των 2.000 κατοίκων προκαλεί αναστάτωση και έντονες αντιδράσεις στην Αμοργό - Δελτίο Τύπου από την παράταξη "Νέα Πνοή"

Κυκλάδες: Κατασκευαστικά παράδοξα σε Πάρο – Σέριφο προκαλούν αντιδράσεις

Δύο χαρακτηριστικές περιπτώσεις σε νησιά των Κυκλάδων οι οποίες προκάλεσαν τις αντιδράσεις των τοπικών κοινωνιών

Blue Star Naxos: Ο Cpt Πολυχρόνης Ραπτάκης μιλά για τη ζωή στη θάλασσα και τις δυσκολίες της ακτοπλοΐας (video)

Ο cpt Πολυχρόνης Ραπτάκης άνοιξε την καρδιά του στην κάμερα της ΕΡΤ3, περιγράφοντας τη μοναξιά του ναυτικού και τα προβλήματα των λιμενικών υποδομών. (video)

Νάξος: “Fast & Furious” στις Αμμοθίνες της Πλάκας

Επεισόδιο με όχημα μέσα σε προστατευόμενη περιοχή Natura 2000 στη Νάξο – Καταγγελία πολιτών και άμεση παρέμβαση της Αστυνομίας

Κίνηση για τη Προστασία των Νησίδων – Νάξος: “Όχι στη θυσία της Δονούσας”, έρχονται ενημερωτικές συναντήσεις

Δύο εκδηλώσεις στη Νάξο για την απειλή που συνιστούν τα πλωτά αιολικά στη Δονούσα και οι νέες ανεμογεννήτριες στο Αιγαίο - Πότε και Που ;

Blue Star Ferries: Τροποποίηση δρομολογίων σε πλοία προς Βόρειο Αιγαίο και Δωδεκάνησα

Με την ένταξη των ανέμων να αγγίζει και τα 9 μποφόρ έχουμε τροποποίηση δρομολογίων από τον Πειραιά προς Δωδεκάνησα και Βόρειο Αιγαίο

Κουφονήσι: Μπαίνει νέο πλοίο; από 3 Ιουνίου το πρωινό δρομολόγιο του Blue Star Naxos

Ενημέρωση από τον ΣΤΕΚ για τις φετινές συνδέσεις, τις ανησυχίες των επαγγελματιών και τις επερχόμενες ανακοινώσεις της Hellenic Seaways – Blue Star Ferries σχετικά με την ακτοπλοϊκή σύνδεση του Κουφονησίου

Δυτικές Κυκλάδες: Ανεκτέλεστο το αυριανό δρομολόγιο του “Αικατερίνη Π”

ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Π. : Ανεκτέλεστο το δρομολόγιο την Δευτέρα 28/4 κι επιστροφή την Τρίτη 29/4 λόγω δυσμενών καιρικών συνθηκών