Πέμπτη, 3 Απριλίου, 2025
ΑρχικήΔιεθνήΓλυπτά Παρθενώνα: "Τα μάρμαρα και η ιδέα της κληρονομικής περιουσίας"

Γλυπτά Παρθενώνα: “Τα μάρμαρα και η ιδέα της κληρονομικής περιουσίας”

|

Το θέμα «καίει». Δεν έχουν περάσει μέρες από το «θερμό επεισόδιο» για τα μάρμαρα του Παρθενώνα, με τον Βρετανό Πρωθυπουργό, Ρίσι Σούνακ. Το θέμα ξύπνησε κι άλλες χώρες που βλέπουν εδώ και αιώνες τη δική τους πολιτιστική περιουσία να εκτίθεται σε ξένα μουσεία. Η ιστοσελίδα Publico έκανε την σχετική ανάλυση δίνοντας τροφή για σκέψη:

«Πριν από λίγες ημέρες, ο Βρετανός πρωθυπουργός Ρίσι Σουνάκ ακύρωσε την τελευταία στιγμή συνάντηση που είχε προγραμματιστεί στο Λονδίνο με τον Έλληνα ομόλογό του Κυριάκο Μητσοτάκη. Αφορμή οι δηλώσεις Μητσοτάκη για την αποκατάσταση των ανάγλυφων του Παρθενώνα.

Η διαμάχη δεν είναι νέα, αλλά η αγένεια του Σουνάκ έβαλε λάδι στη φωτιά των εντάσεων μεταξύ Ελλάδας και Ηνωμένου Βασιλείου για τις ζωφόρους του Παρθενώνα και έφερε για άλλη μια φορά στο προσκήνιο τον πολιτιστικό και διπλωματικό πόλεμο για την πατρογονική ιδιοκτησία των θησαυρών που εκτίθενται στα μεγάλα μουσεία του κόσμου.

Πολλά από τα γλυπτά που διακοσμούσαν την πρόσοψη του αρχαίου αθηναϊκού ναού βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο από τον 19ο αιώνα και τα διεκδικεί η Ελλάδα.

Στην Αγγλία, τα κομμάτια είναι γνωστά ως «ελγίνεια μάρμαρα», ένας υπερθετικός ευφημισμός, αφού ήταν ο Λόρδος Έλγιν, πρεσβευτής στην Κωνσταντινούπολη, που τα αγόρασε από τους Τούρκους στις αρχές του 19ου αιώνα υπό αμφιλεγόμενες ακόμη συνθήκες (για τη νομιμότητα της εξαγοράς).

Η υπόθεση συγκεντρώνει όλα τα βλέμματα. Πρέπει το Βρετανικό Μουσείο να παραδώσει ή να επιστρέψει– τα περίφημα ανάγλυφα στην Ελλάδα;

Από τη μία πλευρά είναι οι υποστηρικτές της αποκατάστασης, με την ελληνική κυβέρνηση στο τιμόνι, υποστηριζόμενη από «αντιαποικιακή παλίρροια» που μεγαλώνει μέρα με τη μέρα.

Από την άλλη, οι υπερασπιστές του status quo (αυτοί που υπερασπίζονται ότι όλα πρέπει να μείνουν εκεί που είναι) και όσοι νοσταλγούν την ιστορική δύναμη του Ηνωμένου Βασιλείου.

Στην πραγματικότητα, νυπάρχουν εκείνοι που βλέπουν σε αυτή την περίπτωση τον γόρδιο δεσμό της μεγάλης συζήτησης για τη λειτουργία, τη νομιμότητα και τον λόγο ύπαρξης των μουσείων γενικά και του Βρετανικού Μουσείου ειδικότερα, «το μόνο μέρος όπου μπορεί κανείς να δει όλους τους πολιτισμούς συγκεντρώθηκαν κάτω από μια στέγη», δήλωσε πριν από μερικά χρόνια ο Νιλ ΜακΓκρέγκορ, ιστορικός και πρώην διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου, με μια αδιαμφισβήτητα νοσταλγική δήλωση.

Το Βρετανικό Μουσείο ιδρύθηκε από την αρχική συλλογή του Hans Sloane (1660-1753), ενός Ιρλανδού γιατρού και φυσιοδίφη που έκανε την περιουσία του χάρη στον όχι λιγότερο τυχερό γάμο του με μια πλούσια ιδιοκτήτρια φυτειών από σκλάβους στην Τζαμάικα.

Πριν από μερικά χρόνια, ο ιστορικός Τζέιμς Ντελμπούργκο δημοσίευσε ένα θεμελιώδες βιβλίο σχετικά με τις συνδέσεις μεταξύ της επιστήμης, των αποικιακών αυτοκρατοριών και των συλλεκτών κατά τη γέννηση του σεβάσμιου ιδρύματος (Collecting the World, Hans Sloane and the Origins of the British Museum, Χάρβαρντ, 2019). Λάτρης της αρχαιότητας, ο Sloane συγκέντρωσε μια υπέροχη συλλογή από περίεργα, εξαιρετικά και πολύτιμα φυσικά και τεχνητά αντικείμενα αξίας από διάφορες περιοχές του κόσμου.

Η προέλευση του Βρετανικού Μουσείου, στην πραγματικότητα, δεν διαφέρει πολύ από εκείνη άλλων βασιλικών ή εθνικών μουσείων και συλλογών, που σχηματίστηκαν χάρη στα γούστα που είχαν πρίγκιπες, αυλικοί και έμποροι, που τους μιμήθηκαν πρώτα οι υπήκοοι τους και μετά οι πολίτες των χωρών τους μεταξύ των ετών 1500 και 2000.

Τα μουσεία είναι χώροι έκθεσης, συντήρησης και μελέτης. Η αρχαιολογία, η φυσική ιστορία, η ιστορία της τέχνης και η εθνογραφία έχουν αναπτυχθεί εκεί. Είναι καρπός του εγκυκλοπαιδισμού, της σύγχρονης επιστήμης και της ανάδυσης της δημόσιας σφαίρας. Επίσης, φυσικά, για τις αποικιακές αυτοκρατορίες, τις λεηλασίες, τους πολέμους και τις επιχειρήσεις.

Δεν υπάρχει νυστέρι τόσο ακριβές που να μπορεί να χωρίσει το ένα από το άλλο. Ούτε είναι εύκολο να λυθεί το πρόβλημα των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας για πολλά από τα κομμάτια που φιλοξενούνται σε μουσεία.

Το λοφίο του Μοντεζούμα

Πέρυσι, η Miruna Achim, μια Μεξικανή ιστορικός, έγραψε ένα υπέροχο άρθρο για μια άλλη παρόμοια περίπτωση: το λοφίο του Montezuma, ένα αντικείμενο που φυλάσσεται στο Weltmuseum στη Βιέννη. Το λοφίο διεκδικήθηκε από μερικούς Μεξικανούς ηγέτες που θεωρούσαν τους εαυτούς τους ή θεωρούν τους εαυτούς τους διαδόχους των Αζτέκων, συμπεριλαμβανομένου, πριν από δύο αιώνες, του αυτοκράτορα Μαξιμιλιανού Α’ του Μεξικού (των Αψβούργων, για πρόσθετη ειρωνεία) και, επί του παρόντος, του Προέδρου López Obrador (το επώνυμο του αποκαλύπτει τους Ίβηρες πρόγονούς του).

Οι εθνικές ταυτότητες, ο πάνελ-εκλογικός λαϊκισμός και η μυθική καταγωγή των λαών συγχέονται με τις υβριδικές ιστορίες της επιστήμης, της εξουσίας και της συσσώρευσης μιμητικού κεφαλαίου, όπως θα έλεγε ένας παλιός μαρξιστής. Άλλοτε κουρνιάζουν στα εύθραυστα φτερά μιας κόμμωσης των Αζτέκων και άλλοτε κρυσταλλώνονται στα μάρμαρα που αναπαριστούν μια πομπή προς τιμήν της Αθηνάς, της θεάς της σοφίας.

Δίχως βαρός, τα πράγματα ταξιδεύουν από το ένα μέρος στο άλλο. Βαριά, τα πράγματα υποστηρίζουν τα όνειρα ανθρώπων και λαών, τις επιθυμίες τους για το μέλλον, τις ιστορίες για το τι είμαστε, τι θα θέλαμε να είμαστε ή ίσως να ήμασταν.

Η κλοπή των κομματιών στο Βρετανικό Μουσείο

Εναντίον των υπερασπιστών του μεσημβρινού 0 που συνεχίζουν να περνούν από το Γκρίνουιτς και τα πράγματα παραμένουν εκεί που είναι, πρόσφατα ξέσπασε το σκάνδαλο με την κλοπή κομματιών από το Βρετανικό Μουσείο και την επακόλουθη πώλησή τους στο eBay. Το γεγονός δυσφημεί το παραδοσιακό επιχείρημα ότι τα κοσμήματα διατηρούνται καλύτερα σε κομψές γειτονιές όπως το Bloomsbury, όπου βρίσκεται το Βρετανικό Μουσείο.

Εναντίον εκείνων που δεν θέλουν καμία αλλαγή, πρέπει να θυμόμαστε ότι οι λόγοι των μουσείων αλλάζουν και κινούνται, όπως όλα, «όπως οι βράχοι του Καυκάσου ή οι πυραμίδες της Αιγύπτου», είπε ο Montaigne, «από το γενικό κίνημα και από το δικό τους».

Απέναντι σε αυτούς που τάσσονται υπέρ του επαναπατρισμού των κομματιών, θα πρέπει να αναρωτηθούμε για την αναδρομική κατανομή της έννοιας της πατρίδας, εκείνη τη μυθοπλασία που επικαλείται την αγνότητα και τα κληρονομικά δικαιώματα των Πίκτων, των Ναχουά, των Ιβήρων, των Καταλανών ή των Άρειων (ναι, οι Ναζί επινόησαν ένα αρχαιολογικό και εθνικό παρελθόν που συνδέεται με τους αρχαίους Έλληνες, ακριβώς).

Γλυπτά Παρθενώνα
Γλυπτά Παρθενώνα

Απόδοση αρχικής ιδιοκτησίας
Τα κομμάτια πρέπει να επιστραφούν/παραδοθούν στους τόπους προέλευσής τους ή στους διαδόχους των «γνήσιων ιδιοκτητών» τους; Για να απαντήσουμε πρώτα, θα ήταν απαραίτητο να είναι σαφές ποιοι είναι οι αρχικοί ιδιοκτήτες. Και πάνω από όλα ποιος αποφασίζει ποιοι είναι.

Αν ναι, ποιο είναι το όριο; Πρέπει το Βρετανικό Μουσείο να επιστρέψει ή να παραδώσει τα λιοντάρια του Ashurbanipal στο Ιράκ;

Εάν επιλέξουμε αυτήν την επιλογή, τότε το Λούβρο θα πρέπει να παραδώσει/επιστήσει το Dendera Zodiac στην Αίγυπτο και το Μουσείο της Αμερικής θα πρέπει να επιστρέψει τον θησαυρό Quimbaya στην Κολομβία, ακόμα κι αν ήταν δώρο, όπως ο Οβελίσκος του Λούξορ, από το 1836 στην Place de la Concorde στο Παρίσι.

Η Πορτογαλία θα πρέπει επίσης να απαλλαγεί από τις υπέροχες συλλογές της ασιατικής και αφρικανικής τέχνης. Το νησί των μουσείων στο Βερολίνο θα έμενε σαν κρατήρας, μετά την πτώση του μετεωρίτη του επαναπατρισμού και την αποαποικιοποίηση των συλλογών. Αυτό που για κάποιους θα ήταν μια αποκαλυπτική εικόνα, για άλλους αντιπροσωπεύει ένα όραμα χιλιετίας, την έλευση μιας εποχής λύτρωσης.

Αλλά μεταξύ των δύο άκρων, πρόκειται για την αναζήτηση περίπλοκων λύσεων σε προβλήματα αιώνων.

Μια Σολομωνική επιλογή στο απόγειο των σημερινών τεχνολογικών δυνατοτήτων, για παράδειγμα, θα ήταν οι ζωφόροι να επιστρέψουν στην Αθήνα και να εκθέσουν ακριβή αντίγραφα στο Βρετανικό Μουσείο. Σήμερα υπάρχουν εταιρείες αφιερωμένες στην ψηφιακή διατήρηση και διαμεσολάβηση, όπως η Factum Arte, που μπορούν να το κάνουν χωρίς κανείς να παρατηρήσει τη διαφορά μεταξύ του πρωτοτύπου και του αντιγράφου. Θα έχαναν την αύρα των αυθεντικών κομματιών; Δεν θα μπορούσε αυτό να είναι μια παλιομοδίτικη αξία, όπως η αίσθηση αποκλειστικότητας και σχεδόν θρησκευτικής λατρείας που μας γεμίζει όταν επισκεπτόμαστε μουσεία; Τα πράγματα ταξιδεύουν και βαραίνουν: δεν είναι απλά», κατέληξε στο άρθρο του η Publico σε συνέχεια της πρώτης δημοσίευσης στο Τhe Conversation.

Κείμενο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα in.gr

 


Διαβάστε όλες τις τελευταίες ειδήσεις από τις σελίδες του Naxos Press - τώρα και στο Google News

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ
Τελευταία νέα
Δημοφιλή

Φιλ. Φόρτωμας: Επίσκεψη στην Πάρο και ενημέρωση

Επίσκεψη Φίλιππου Φόρτωμα στην Πάρο με αφορμή τις καταστροφές από την κακοκαιρία

Νάξος – Τρίποδες: Με Αρτσάνο επικεφαλής το νέο ΔΣ του Πολιτιστικού Μορφωτικού Συλλόγου

Νάξος - Τρίποδες: Με Αρτσάνο επικεφαλής το νέο ΔΣ του Πολιτιστικού Μορφωτικού Συλλόγου Τριπόδων - Ποια είναι τα νέα μέλη

Κρήτη – Ηράκλειο: Άνοιξε η μπουκαπόρτα του “Asterion II”, βγήκαν τα εγκλωβισμένα φορτηγά και αυτοκίνητα

Το πρόβλημα στον καταπέλτη εμπόδισε το άνοιγμα της ράμπας φόρτωσης και εκφόρτωσης, με αποτέλεσμα να παραμείνουν από το πρωί που έφτασε το πλοίο στο Ηράκλειο, εγκλωβισμένα στα γκαράζ του, 151 Ι.Χ. αυτοκίνητα και 134 φορτηγά οχήματα

Στοίχημα – Super League Ελβετίας: Ποντάρουμε στην Βασιλεία να σκοράρει και στα δύο ημίχρονα

Super League Ελβετίας: Ποντάρουμε στην Βασιλεία να σκοράρει και στα δύο ημίχρονα

Εκτακτο: Λέσβος, ναυάγιο με τέσσερις νεκρούς μετανάστες

Λέσβος: Τέσσερις νεκροί σε ναυάγιο με παράνομους μετανάστες - Αγνοούνται άλλοι 4 - Έχουν διασωθεί 23 άτομα

Αθηνόραμα – Κυκλάδες: Το “Αρακλειά ” ανάμεσα στα καλύτερα εστιατόρια για το 2025

Στα Βραβεία Ελληνικής Κουζίνας του Αθηνοράματος, το Αρακλειά 3η συνεχόμενη χρονιά βραβεύεται στην κατηγορία Παραδοσιακής Ελληνικής Κουζίνας - Τα εστιατόρια των Κυκλάδων που βραβεύτηκαν

Αμοργός: Εκτακτη δρομολόγηση την Μεγάλη Τετάρτη του “Blue Star Chios”

Ενίσχυση της ακτοπλοϊκής σύνδεσης Πειραιά – Αμοργού για το Πάσχα - Πότε θα υπάρξει έκτακτη δρομολόγηση πλοίου

Αμερική: Mοιράζει ο Τραμπ δασμούς-σοκ σε όλο τον κόσμο, βυθίζονται οι αγορές

20% σε όλα τα προϊόντα από την ΕΕ, 34% από την Κίνα, 24% από την Ιαπωνία, 25% σε όλα τα εισαγόμενα αυτοκίνητα στις ΗΠΑ - Σφοδρές αντιδράσεις από όλο τον κόσμο

Η Ε.Ε. ξεδιπλώνει την “Πυξίδα Ανταγωνιστικότητας”

Η Κομισιόν προτείνει την ολοκλήρωση της τραπεζικής ένωσης, λιγότερους διοικητικούς φραγμούς και προνόμια για τις μεσαίες επιχειρήσεις, με στόχο την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας έναντι ΗΠΑ και Κίνας.

Αργεντινή: Βαρουφάκης κατά Μιλεϊ

Έμμεση πολιτική κόντρα Ελλάδας με Αργεντινή! Ποιοι είναι οι βασικοί πρωταγωνιστές και ο ρόλος του Βαρουφάκη

Νάξος: Εφυγε από τη ζωή ο Στέλιος Δεγαϊτας

Ενας νέος άνθρωπος - ο Στέλιος Δεγαίτας - έφυγε από τη ζωή το πρωί της Παρασκευής σε ηλικία μόλις 63 ετών

Νάξος: Εφυγε από τη ζωή ο Μιχάλης Βαλέτας

Ο αγαπημένος φούρναρης των παλιών χωραϊτών, ο Μιχάλης Βαλέτας έφυγε από τη ζωή - Τι αναφέρει στην ανάρτησή του ο Στράτος Φουτάκογλου

Σεισμική Ακολουθία: Η Νάξος μετακινήθηκε κατά 2,8 εκατοστά προς τα βόρεια-βορειοδυτικά

Οι μετακινήσεις των νησιών, οι τέσσερις φάσεις της σεισμικής κρίσης στη Σαντορίνη και τα διδάγματα για τους επιστήμονες

Νάξος – Σκαδό: Πένθος με την απώλεια του Νίκου Φάρκωνα

Φτωχότερη από σήμερα η τοπική κοινωνία του Σκαδού Νάξου - Πότε θα γίνει η εξόδιος ακολουθία του Νίκου Φάρκωνα

Πάρος – Νάουσα: Καταστροφικό πέρασμα βροχής, ήχησε και το 112 (video)

Μεγάλες ζημιές από την κακοκαιρία στην Πάρο: Ορμητικοί χείμαρροι οι δρόμοι, μήνυμα του 112 για απαγόρευση κυκλοφορίας των οχημάτων

Πάρος: Η έντονη βροχόπτωση στη περιοχή της Νάουσας παρασύρει αυτοκίνητα (video)

Η έντονη βροχόπτωση παρασύρει αυτοκίνητα στην Νάουσα της Πάρου - Προσοχή (video)

Νάξος – Λιμενικό Σώμα: Η ανακοίνωση για τον θάνατο του Στέλιου Δεγαϊτα

Η επίσημη ανακοίνωση του Λιμενικού Σώματος για τον αιφνίδιο θάνατο του Στέλιου Δεγαϊτα...

Κυκλάδες – Δόμηση 2024: Πρωταθλήτρια η Πάρος, εντυπωσιακή αύξηση σε Μήλο, Τήνο και Σύρο

Εντυπωσιακή πτώση παρατηρήθηκε στη Μύκονο, όπου εκδόθηκαν μόλις 23 άδειες, πιθανότατα λόγω του κορεσμού της αγοράς ακινήτων και των πολύ υψηλών αξιών της γης.

Τζώρτζια Αργυροπούλου: “Εφυγε” από τη ζωή η σύντροφος του Μανώλη Γλέζου

Σε ηλικία 79 ετών έφυγε πριν από λίγο από τη ζωή η "Τζώρτζια", το στήριγμα του Μανώλη Γλέζου...

Νάξος: Επιτήδειοι προσποιούνται τον δήμαρχο, κάνουν παραγγελίες σε επιχειρήσεις εστίασης

Μία ακόμη απάτη στο όνομα του Δημάρχου Νάξου και μικρών Κυκλάδων με επίκεντρο την αγορά paysafe και παραγγελίες σε επιχειρήσεις εστίασης