Κυριακή, 5 Φεβρουαρίου, 2023
ΑρχικήΠολιτισμόςΗθη και έθιμα Χριστουγέννων στις Κυκλάδες

Ηθη και έθιμα Χριστουγέννων στις Κυκλάδες

|

Ηθη και παραδόσεις από τα νησιά των Κυκλάδων που δίνουν βάσει στους οιωνούς ενώ δεν παραλείπουν όταν πλένονται το πρωί της Πρωτοχρονιάς να αγγίζουν ένα κομμάτι σίδερο για να είναι …σιδερένιοι 

 

 

Στις Κυκλάδες οι εορτασμοί του «Δωδεκαημέρου» (Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά, Θεοφάνεια) έχουν έναν μοναδικό, ιδιαίτερο χαρακτήρα ο οποίος ποικίλλει ευχάριστα από νησί σε νησί. Γενικά στα Κυκλαδονήσια οι κάτοικοι θεωρούν ως καλό οιωνό αν την Πρωτοχρονιά φυσάει βοριάς ή αν έρθει στην αυλή του σπιτιού ένα περιστέρι. Αν όμως πετάξει πάνω από το σπιτικό κοράκι φοβούνται μήπως συμβούν ατυχίες. Σε ορισμένα χωριά των Κυκλάδων, όταν οι άνθρωποι πλένονται το πρωί της Πρωτοχρονιάς αγγίζουν το πρόσωπό τους μ” ένα κομμάτι σίδερο για να είναι όλο το χρόνο υγιείς («σιδερένιοι»).

Στην Αμοργό, ανήμερα τη Πρωτοχρονιά, σερβίρουν τον «κοφτό», ένα έδεσμα από σιτάρι, κρεμμύδι, τυρί τριμμένο, λάδι και νερό για να πάει καλά η σοδειά.

Στην Ανάφη, τα Χριστούγεννα οι νοικοκυρές παρασκευάζουν και προσφέρουν το «κουφέτο», γλυκό του κουταλιού από ασπρισμένα αμύγδαλα και κομμάτια κοκκινωπής κολοκύθας τα οποία σιγοβράζουν μέσα σε μέλι. Την Πρωτοχρονιά ψήνουν στον ξυλόφουρνο το αναφιώτικο «ζαφοριστό» ψωμί από κρόκο με ιδιαίτερη γεύση ζαφοράς και με έντονο κίτρινο χρώμα.

Τα Χριστούγεννα, τα στενά δρομάκια της Μυκόνου μοσχοβολούν από τις δίπλες, τα φοινίκια, τους κουραμπιέδες και τα Χριστόψωμα που ψήνονται στο φούρνο. Στα χωριά ζυμώνουν και ψήνουν ένα επιπλέον Χριστόψωμο το οποίο μοιράζουν στα ζώα του σπιτιού. Εκτός από τα γλυκίσματα οι νοικοκυρές μαγειρεύουν λαρδί χοιρινό με χόρτα ή λάχανο, το οποίο συμβολίζει την αφθονία, κρέας ψητό στον φούρνο, κρεμμυδόπιτα με ντόπια «τυροβολιά» και μελόπιτα με τυροβολιά, μέλι και κανέλα. Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς ομάδα «καλαντιστάδων» του Πολιτιστικού Λαογραφικού Συλλόγου Γυναικών Μυκόνου, με την παραδοσιακή «καράβα» και το φαναράκι στα χέρια, περιφέρεται στην Χώρα ψάλλοντας τα Μυκονιάτικα και τα παραδοσιακά Δηλιανά Πρωτοχρονιάτικα κάλαντα:

«Άγιος Βασίλης έρχεται από τις Κάτω Δήλες
βαστά το καλαθάκι του γεμάτο πεταλίδες.
Τις πεταλίδες ήφαε ξινόγαλο γυρεύει
του δίνουμε Χριστόψωμο και ανεπετά και φεύγει.
Άγιος Βασίλης έρχεται και στο ντουλάπι πάει
να βρει τα ξεροτήγανα και να κάτσει να τα φάει.
Τα ξεροτήγανα ήφαε και λούζα μας γυρεύει
του δίνουμε γλυκό κρασί και σηκώνεται και φεύγει.
Για σφάξτε μας τον πετεινό για σφάξτε μας την κότα
για δώστε μας το τάλιρο να πάμε σ” άλλη πόρτα».

Η ημέρα των Φώτων είναι επίσης λαμπρή γιορτή στη Μύκονο επειδή ξεκινούν τα «μπαλόσια», έθιμο Βενετσιάνικης προέλευσης με ρίζες την λέξη «ballonzolo» που σημαίνει «χοροπήδημα» και «Ballocio» που σημαίνει «χορουδάκι». Τους χορούς αυτούς συνοδεύουν βιολιά, τσαμπούνες και τουμπάκια.

Ένα παραδοσιακό γαστρονομικό έθιμο της Νάξου είναι γεμιστό κατσίκι με διάφορα χορταρικά και ρύζι, το οποίο παρασκευάζεται και προσφέρεται τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά. Ζυμώνονται επίσης τα Χριστόψωμα με σταφίδες και καρύδια, τα οποία έχουν στο κέντρο ένα ολόκληρο καρύδι με το τσόφλι του και ένα σταυρό από ζυμάρι. Στη Νάξο ψέλνονται, ως κάλαντα, τα περίφημα «κοτσάκια», ένα είδος μαντινάδας με σκωπτικό χαρακτήρα.

Στην Πάρο τα παιδιά ψάλλουν τα κάλαντα το απόγευμα της παραμονής των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, αμέσως μετά τον εσπερινό και ανήμερα το πρωί μετά το τέλος της λειτουργίας. Τα Χριστούγεννα οι νοικοκυρές ψήνουν Χριστόψωμα φτιαγμένα από αλεύρι και ξηρούς καρπούς, σχηματίζουν με το ζυμάρι ένα σταυρό πάνω σε αυτά και τα δίνουν για τροφή στα ζώα του σπιτιού. Το πρωί της παραμονής των Θεοφανείων, μετά τη τέλεση του «Μικρού Αγιασμού», οι ιερείς, φορώντας το πετραχήλι και κρατώντας στο χέρι το σταυρό μ” ένα κλαδί φρέσκο βασιλικό, «φωτίζουν» τα σπίτια. Τους συνοδεύει ένα παιδί το οποίο κρατάει στα χέρια του ένα κουβαδάκι με τον αγιασμό, την «σίγκλα», κι ένα λαδοφάναρο με το Άγιο Φως. Πηγαίνοντας από σπίτι σε σπίτι οι ιερείς ψάλλουν το «Εν Ιορδάνη…» και «φωτίζουν», κατά την τοπική διάλεκτο, τους πιστούς και τα δωμάτια του σπιτιού τους ώστε να απομακρυνθούν τα κακά και πονηρά πνεύματα. Οι νοικοκυρές ρίχνουν στη «σίγκλα» τον οβολό τους και ειδικά στην Μάρπησσα, προτείνουν στον ιερέα να καθίσει στον καναπέ λέγοντας του: «…Κάτσε παπά για να καθίσει κι η κλώσσα μας!» και τον κερνούν νηστίσιμα μπουρεκάκια.

Το απόγευμα της παραμονής των Θεοφανείων ομάδες παιδιών και ενηλίκων ψάλλουν τα παριανά κάλαντα τα οποία είναι επηρεασμένα από την αναγγελία του χαρμόσυνου γεγονότος της Βάπτισης του Χριστού. Τα ξημερώματα της ημέρας των Φώτων γίνεται λειτουργία στη ανδρική Μονή της Λογγοβάρδας, βορειανατολικά της πρωτεύουσας Παροικιάς. Η λειτουργία αρχίζει στις δύο τα ξημερώματα και την παρακολουθούν μόνο άντρες, ενώ οι γυναίκες πηγαίνουν στην αντίστοιχη τελετή του Ιερού Ναού του Ταξιάρχη, πάντοτε στην ίδια περιοχή.

Το πρωί των Θεοφανείων στους παράκτιους οικισμούς της Πάρου, μετά το τέλος της λειτουργίας του «Μεγάλου Αγιασμού», ο ιερέας, οι ψάλτες και το εκκλησίασμα πηγαίνουν από την εκκλησία στο λιμάνι, κρατώντας την εικόνα της Βάφτισης και τα Εξαπτέρυγα, για να γίνει ο αγιασμός των υδάτων και η κατάδυση του Τίμιου Σταυρού. Μετά τη λειτουργία όσοι πιστοί έχουν νηστέψει την προηγουμένη μέρα φέρνουν αγιασμό στο σπίτι και τον πίνουν. Η γιορτή αυτή θεωρείται ως ημέρα κάθαρσης και εξαγνισμού για τους ανθρώπους, τα ζώα και τη Φύση γενικότερα. Οι γεωργοί ραντίζουν με αγιασμό τα ζώα τους, τις κατοικίες τους, τα χωράφια, τα δέντρα, τα πηγάδια. Αυτό το τελετουργικό πρέπει να γίνει μέχρι το μεσημέρι γιατί θεωρείται ότι αργότερα ο αγιασμός χάνει τη δύναμη της κάθαρσης και του εξαγνισμού.

Στην Σίφνο τα παραδοσιακά Σιφνέικα κάλαντα είναι αυτοσχέδιες δημιουργίες στην τοπική διάλεκτο οι οποίες συνδέονται άμεσα με την θρησκευτική ζωή και ψέλνονται από το μεσημέρι μέχρι το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς. Οι συνθέσεις αυτές αναδεικνύουν το ταλέντο του δημιουργού, εκφράζουν συναισθήματα και σχολιάζουν πρόσωπα και καταστάσεις. Στην Σίφνο το πατροπαράδοτο χριστουγεννιάτικο τραπέζι αποτελείται, κατά βάση, από χοιρινό κρέας παστό ή στο φούρνο και από Χριστόψωμα ζυμωμένα με γλυκάνισο.

Στη Σύρο την «Καλή Βραδιά», δηλαδή την παραμονή των Χριστουγέννων, οι καθολικοί κάτοικοι, κυρίως της συριανής υπαίθρου και της Άνω Σύρου, μετά από την εκκλησία, επιστρέφουν στα σπίτια τους και τρώνε ψάρι και κουνουπίδι. Την παραμονή των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς μέλη του Λυκείου Ελληνίδων, ντυμένα με την παραδοσιακή συριανή φορεσιά, περιέρχονται στους δρόμους της Ερμούπολης κρατώντας το στολισμένο παραδοσιακό καραβάκι και ψάλλουν τα συριανά και τα τηνιακά κάλαντα. Το καραβάκι συμβολίζει την πλεύση του ανθρώπου προς την καινούργια ζωή μετά τη γέννηση του Χριστού. Στη Σύρο τα τελευταία χρόνια το ξεχασμένο αυτό κυκλαδίτικο έθιμο έχει αναβιώσει μετά από αξιέπαινες προσπάθειες πολιτιστικών και δημοτικών φορέων. Την παραμονή των Θεοφανείων μέλη του Λυκείου Ελληνίδων ψάλλουν πάλι τα κάλαντα κρατώντας, αυτή τη φορά, φαναράκια φτιαγμένα από κούφια φρέσκα πορτοκάλια, αναβιώνοντας ένα παμπάλαιο συριανό έθιμο.

Στην Τήνο, το «Τραπέζι της Αδελφότητας» είναι ένα χριστουγεννιάτικο έθιμο το αναβιώνει στο παραδοσιακό χωριό του Τριποτάμου κάθε χρόνο στις 25 Δεκεμβρίου. Οι οικογένειες του χωριού αναλαμβάνουν κάποιες δεδομένες υποχρεώσεις προς τον ενοριακό ναό του χωριού, τα Εισόδια της Θεοτόκου. Ο αρχηγός της οικογένειας η οποία ορίζεται υπεύθυνη ονομάζεται «κάβος» και υποχρεώνεται να διατηρεί αναμμένο, όλο το χρόνο, το καντήλι μπροστά από την εικόνα της Γέννησης του Χριστού. Πρέπει επίσης να διατηρεί καθαρή την εκκλησία, να αναλαμβάνει τα έξοδα της λειτουργίας των Χριστουγέννων και την προμήθεια κεριών, καθώς και μιας μεγάλης λαμπάδας από γνήσιο κερί μέλισσας. Το μεσημέρι των Χριστουγέννων ο «κάβος» παραθέτει γεύμα στο σπίτι του μόνο για τους άνδρες του χωριού και τον ιερέα της ενορίας. Οι προσκεκλημένοι φέρνουν μαζί τους, μέσα σε μία πετσέτα, το ψωμί, το πιρούνι, το κουτάλι και το κρασί τους. Το επίσημο αυτό γεύμα χαρακτηρίζεται από την αφθονία των εδεσμάτων και τη γενναιοδωρία του «κάβου» ο οποίος προσφέρει στους συνδαιτυμόνες σούπα μοσχαρίσια, κρεμμυδάτο κοκκινιστό κρέας, κρέας βραστό και ντολμάδες.

Το κρασί προσφέρεται σε «τάσια», κύπελλα σε ημισφαιρικό σχήμα από ορείχαλκο, τα οποία χρησιμοποιούνται αποκλειστικά αυτή τη μέρα και είναι δωρεά των κατοίκων του χωριού. Μετά το φαγητό, μια ομάδα καλεσμένων μαζί με τον ιερέα, μεταφέρουν την εικόνα της Γέννησης του Χριστού από την εκκλησία στο σπίτι του οικοδεσπότη, ψάλλοντας Χριστουγεννιάτικα τροπάρια. Η εικόνα τοποθετείται πάνω στο τραπέζι δίπλα στον ιερέα. Όλοι κάθονται πάλι στο τραπέζι, ο ιερέας μοιράζει αντίδωρο και ανάβονται κεριά, πανομοιότυπα με αυτά τα οποία μοιράστηκαν στην πρωινή λειτουργία. Ο ιερέας ρωτάει κατόπιν το όνομα του επόμενου «κάβου». Μόλις αυτό ανακοινωθεί περιφέρονται δύο δίσκοι, ο ένας για τη χρηματική βοήθεια του νέου «κάβου» και ο άλλος για τη βοήθεια του ιερέα. Προσφέρονται γλυκίσματα και όλοι εύχονται στο νέο «κάβο» καλή επιτυχία στις υποχρεώσεις τις οποίες ανέλαβε. Η εικόνα επιστρέφεται στην εκκλησία με συνοδεία Χριστουγεννιάτικων τροπαρίων. Την επόμενη μέρα, 26η Δεκεμβρίου, όλοι οι συγχωριανοί συγκεντρώνονται πάλι στο σπίτι του παλιού «κάβου» για να φάνε και να πιούν ότι απέμεινε από την προηγούμενη μέρα. Οι υποχρεώσεις του παλαιού «κάβου» τελειώνουν με το γεύμα των Χριστουγέννων, αλλά αυτός, μέχρι το τέλος του χρόνου, δεν παύει να ευθύνεται για το άναμμα του καντηλιού της εικόνας.

Πηγή: e – Kyklades.gr

Διαβάστε όλες τις τελευταίες ειδήσεις από τις σελίδες του Naxos Press - τώρα και στο Google News

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ
Τελευταία νέα
Δημοφιλή

“Μπάρμπαρα”: Σύσταση για προσέλευση στην εργασία μετά τις 10 το πρωί της Δευτέρας

Μαζί με τον υδράργυρο, «παγώνει» η λειτουργία υπηρεσιών, καταστημάτων και σχολείων σε όλη τη χώρα και κυρίως στην Αττική τη Δευτέρα.

Λέρος: Κατέληξαν τρία παιδιά που είχαν εντοπιστεί σε ναυάγιο

Λέρος: Πέθαναν τα τρία παιδιά παρά την υπερπροσπάθεια των γιατρών

Κλειστά τα σχολεία σε Φολέγανδρο, Κύθνο και Σίφνο

Τρεις ακόμη δήμοι στις Δυτικές και Νότιες Κυκλάδες προχώρησαν σε αναστολή λειτουργίας των σχολικών τους μονάδων

Απαγορευτικό απόπλου από Ραφήνα αύριο Δευτέρα

Δεμένα και αύριο Δευτέρα (06/02) τα πλοία από την Ραφήνα προς Ανδρο, Τήνο και Μύκονο

Κλειστά τα σχολεία αύριο (06/02) στο Δήμο Θήρας

Η "Μπάρμπαρα" κλείνει τα σχολεία και στο Δήμο Θήρας

Μήλος: Κλειστά τα σχολεία αύριο Δευτέρα (06/02)

Ο Δήμος Μήλου ανακοίνωσε ότι αύριο Δευτέρα θα είναι κλειστα τα σχολεία όλων των βαθμίδων

“Μπάρμπαρα”: Πώς θα λειτουργήσει το Δημόσιο αύριο

Οι υποχρεώσεις των επιχειρήσεων και τα δικαιώματα των εργαζομένων - Ισχυρή σύσταση προς τον ιδιωτικό τομέα για τηλεργασίας

Σίφνος: Η προσέγγιση του “Ανεμος” στο λιμάνι και η επιβίβαση της ιερής εικόνας του Αγίου Συμεών

Στο λιμάνι των Καμαρών βρέθηκε σήμερα το πλοίο "Ανεμος" που έρχεται από τη Φινλανδια και έχει προορισμό τον Πειραιά - Η παράδοση που θέλει την εικόνα του Αγίου Συμεών να επιβιβάζεται στο πλοίο (photo)

Εκτακτο: Κλειστά τα σχολεία σε Νάξο και Μικρές Κυκλάδες

Η "Μπάρμπαρα" κλείνει αύριο Δευτέρα 6 Δεκεμβρίου τις σχολικές μονάδες σε Νάξο και Μικρές Κυκλάδες

Πολιτιστικός Σύλλογος Τραγαίας: Κόβει τη πίτα του μετά μουσικής

Την Παρασκευή 10 Φεβρουαρίου, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Τραγαίας θα κόψει την πρωτοχρονιάτική του

EOES 2023: Τα παιδιά του ΓΕΛ Νάξου πήραν το πρώτο βραβείο και πάνε Λετονία

Η τριάδα των μαθητών της Νάξου (ΓΕΛ "Μανώλης Γλέζος") έκαναν το καθήκον τους, κέρδισαν στον πανελλήνιο διαγωνισμό (EOES 2023) και θα διεκδικήσουν το μετάλλιο στην Λετονία

Blue Star Ferries: Οι αλλαγές στα δρομολόγια του διημέρου 8-9 Φεβρουαρίου

Η 48ωρη απεργία αλλάζει τα δεδομένα στην ακτοπλοϊκή σύνδεση των Κυκλάδων - Τι προβλέπει η ανακοίνωση από την Blue Star Ferries

Η μάχη της ακτοπλοϊας, νέο πεδίο δράσης η γραμμή Πειραιάς – Κρήτη μέσω Κυκλάδων

Μπορεί να είμαστε στις αρχές του έτους, όμως ήδη φουντώνει ο ανταγωνισμός σε Κυκλάδες και Κρήτη - Νέα πλοία μπαίνουν στο «παιχνίδι», ανοίγουν καινούριες γραμμές και η Minoan Lines ετοιμάζεται για τουλάχιστον 20 δρομολόγια στις Δυτικές Κυκλάδες

Ερχεται η … έξυπνη μαρίνα στη Νάξο

Συνεργασία Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου Νάξου με την Εurobank... Ποιος είναι ο λόγος;

Γιατί στη Νάξο είναι ωραία και τον χειμώνα

Επιλέγουμε τη Νάξο, το μεγαλύτερο νησί των Κυκλάδων, που δεν χάνει την ζωντάνια του τον χειμώνα, για την πρώτη εξόρμηση-αστραπή του 2023

Θεατρικός Όμιλος Νάξου “Ο Διόνυσος”: Νέο ξεκίνημα με πρόεδρο την Ελένη Ανδριανοπούλου

Νέο διοικητικό συμβούλιο για τον Θεατρικό Ομιλο Νάξου "Ο Διόνυσος"... Ποια και πότε η πρώτη κίνηση

Τα λιμάνια της … οργής, επιτακτική η ανάγκη για βελτίωση υποδομών

Γερασμένες, ελλιπείς ή κακοσυντηρημένες λιμενικές υποδομές θέτουν σε κίνδυνο ανθρώπινες ζωές

Εγγαρές: Κόβει ο σύλλογος τη πίτα του την προσεχή Κυριακή (05/02)

Ο Σύλλογος Εγγαριτών Νάξου «Άγιος Τρύφων» κόβει τη πίτα του.. Πότε και που

Το μπάτουδο από τα χέρια της κας Μαριάννας Βαλέρη (video)

Μπάτουδο... πρόκληση από ναξιώτικα υλικά στο Action 24! (video)

Γλινάδο – ΕΑΣ Νάξου: Το νέο τυροκομείο είναι γεγονός (video)

Ξεκινά την λειτουργία του το νέο Τυροκομείο της Ε.Α.Σ. Νάξου! (video)